viernes, 13 de abril de 2018

Campións en galego


*Encontros para a Normalización Lingüística  (Consello da Cultura Galega, 12-IV-2018)
Con Sergio Delpont, Mercé Barrientos, Sergio Álvarez, Borja Golán e Ezequiel Mosquera
   Sergio Delpont é un xornalista de deportes da Televisón de Galicia dende a súa orixe no 85. “Arsenio falaba un galego á súa maneira pero importaba máis que toda a política linguística”. Lembra que hoxe hai moitos cancerbeiros galegos na elite e todos eles se comunican no idioma de Rosalía. “Incluso Diego López cando retorna de Barcelona”.   Pero cando entrevistaba a portugueses e brasileiros como Bebeto tentaban dar respostas en castelán.
   Mercé Barrientos é mestra de ensino secundario. Ás veces acode ó portugués para buscar termos específicos. “Como se di sentadilla en galego?” Ela, antiga presidenta da Federación Galega de Taekwondo,fixo un estudo. Decatouse de que das 59 asociacións deportivas galegas vinte comunícanse en castelán, outras tantas en galego e o resto “non sabe, non contesta”.

   “O fascismo empregou ó deporte para exaltar o patriotismo e a disciplina”.Tamén sabe que os homes están nos deportes nos que se invirten máis cartos e as mulleres nos máis amateurs.

   No alto rendemento hai catro patas: valía biolóxica, psicolóxica, gozar co sufrimento e o afecto; é dicir, “sentirse fachendoso de levar a túa bandeira polo mundo”. Lembra que hai moitos países que,para empoderarse,invirten moitos cartos para conseguir unha medalla olímpica.

   Sergio Álvarez le a Rosa Aneiros. Láiase de que a cotío traducen as súas respostas ó castelán; “así teñen máis traballo e ás veces non son moi correctas”. O gato vai unha tarde por semana á Madroa a ver fútbol base. "Escoitei só a un par de rapaces falar en galego". O ano pasado compartía vestiario con catro ou cinco cataláns e entre eles non falaban en español pero o de Catoira advirte que sentía “envexa” e entendía ben esa fala.   
   Pola súa banda Borja Golán lembra que con 16 anos ía a selección española con cinco cataláns e eles na mesa tamén falaban sempre por costume na lingua de Maciá e Gaudí. 
        “A miña nai se criou no País Vasco. Non comezou a falar galego ata o instituto, con 13 ou 14 anos”. O dezaseis veces campión de España compite por todo o planeta.“En Macao, antiga colonia lusa,puiden falar galego pero en realidade todo o mundo alí falaba chinés”.

   Recoñece que evita na súa dieta os bolos industriais, fritos e mollos. Pero de cando en vez gústalle atacar as súas comidas favoritas, “churrasco e cocido, dous manxares”.

   Ezequiel Mosquera “falaba galego do monte pero sen gheada e seseo”. Nun campamento gustáballe unha rapaza pero todo cambiou o día que ela lle dixo paleto.
   Cando o teense compitía tiña un lema moi do Cholo. “Imos indo, imos vendo”.  No ciclismo ocorre como no triatlón. “Antes ós 32 estabas na costa abaixo da carreira. Indurain deixouno con 31”. Agora os favoritos coidan máis o seu calendario e chegan en plenitude. “Non tes a chispa de antes pero ganas en resistencia. Valverde está arrasando con case 38”.

jueves, 12 de abril de 2018

El Códice Calixtino


*Sesión del Ateneo con Don José Carro Otero (19-III-2018)


   José Carro tiene buena relación con las fuerzas vivas de la ciudad: Universidad, Iglesia, Administración…    Vinculado a la antropología. Recuerda el  robo por “un pobre hombre. Ahora lo tienen en 50 cajas fuertes”.

                                                                                      (Foto de El Correo Gallego)


   Santiago es Patrón de España desde el 844 por los votos que hace Ramiro II para reconocerle su ayuda en la Batalla de Clavijo. “El primo de Cristo nos da de comer”. Jesús se juntaba con Pedro, Santiago y Juan cuando atravesaba momentos críticos. Los dos primeros son los únicos que se sabe donde están sus cuerpos.
   Se atribuyó al Papa Calixto II. Era un monje de Cluny vinculado con la familia Borgoña.  Roma, por medio de una bula, le concedió a Santiago la potestad para celebrar los Años Santos.  El día elegido, 25 de julio, fue la fecha en que lo mataron.  Roma no lo instauraría hasta el 1300 con Bonifacio VIII.  Al principio querían que fuese cada 100 años; luego pasó a 50 y después a 25. Así se instauró para que todo el mundo tuviese la posibilidad de hacer entonces la peregrinación.

   “Xelmírez era un gran negociador y untaba en oro a cualquiera”. Pasó de obispo a arzobispo. Al principio dependía de Braga y luego le adjudicaron Mérida.  A Pascual II le sacó siete cardenales.  Xelmírez aumentó el prestigio de las ceremonias para que los peregrinos no se viesen defraudados.    

   Se redactó hacia 1170 y habla de acontecimientos desde el IX. Es una compilación de cinco libros escritos en tiempos diferentes pero siempre en el XII.  A las copias se les denominó Liber Sancti Iacobus.

   Cuando se habla de un códice nos referimos a un manuscrito, anterior a la Imprenta, con interés histórico o literario y ya sin forma de pergamino enrollado sino de libro.

   El Libro I aborda la liturgia que se brindaba al Apóstol: sermones, misas…

   El segundo recoge los 22 milagros de Santiago. Casi siempre son a peregrinos, sus de-votos.”No habla de verrugas sino de cosas admirables como curar tullidos”. Un hombre de Apulia tenía un tumor de garganta y se le había hinchado como un odre.Como reme-dio le ponen una concha.   El obispo griego Stefanos hizo vigilia una noche en la Catedral; el Apóstol le anuncia que es un soldado de Cristo y le ofrece las llaves de Coimbra. Conseguirá recuperar la ciudad que estaba en manos musulmanas. Otro milagro se le aplicó a un pecador que tenía que enseñar sus faltas en un pergamino para que las leyese en viva voz el obispo; al final estaba en blanco y sufre menos vergüenza.

  El segundo tiene alguna incorporación en el XIV.Ahí es donde encontramos la primera referencia al botafumeiro que se desplazaría de la Puerta Norte,Azabacherías, a la Sur. Algún arzobispo del XX quiso retirar el incensario pero se respetó la solemnidad.
   La Traslatio es el tema central del Libro III. A Santiago lo mandan decapitar en el 44 por orden de Herodes. Era costumbre que vinieran sus barcos a buscar nuestro estaño para hacer cobre. Sí estaban bien servidos de bronce.

   En 1983 José Carro Otero encontró en un yacimiento de O Grove una moneda de 16 milímetros acuñada en la Rúa da Moeda Vella de Compostela. Corresponde a la época de Fernando II. Es la representación más antigua que se conoce de la Traslación. Se conserva en el Museo do Pobo Galego.
  
   El Libro IV fue desencuadernado del resto del Códice. Corresponde al ciclo carolingio. Habla de la supuesta venida del emperador, suceso más literario que histórico, a Compostela; lo acompañaron los 12 pares de Francia, entre ellos Rolland.  
   El de mayor interés es el Libro V. Posiblemente hay más de un autor, entre ellos Aymeric Picaud. Describe el Camino y la ciudad de Santiago. La entrada a España era a través de Roncesvalles o Saint Jean Pied de Port.

   El Cardenal Payá y Rico preparó un dossier para que el Papa León XIII diera autenticidad a que el Apóstol estuviera en la Catedral.
   En 1934 se hace la transcripción por parte del Seminario de Estudos Galegos.Entre los artífices estaban Otero Pedrayo, Risco, Bouza Brey y su tío Jesús que era historiador.  “Es un personaje señero del que uno se honra.  Llegó a escribirle dos cartas a Franco para que respetara la galleguidad”.  Implican también al profesor de Harvard Walter Muir Whitehill.  Emitieron 250 acciones con un valor cada una de 50 pesetas. También se quería transcribir el Corpus Petroglyphorum. 

   El Instituto de Estudios Gallegos Padre Sarmiento se crea en el 44, en plena dictadura. Recurrían a menudo a la imprenta que fundara Ánxel Casal.

   El Libro V ya la había publicado la francesa Jeanne Viellard pues allí no había problemas con la censura.    De las partituras musicales se encargo Germán Prado, que “era de lo mejorcito de España”.   En el 45 sale la traducción, con notas de Abelardo Moralejo.

   En 1991 es el propio José Carro Otero el que se encarga de reeditar el Códice y hacer algunas mejoras; eligió una ilustración de Carlomagno para la portada. Se edita en francés e italiano gracias a un profesor de Perugia.  En 1992 se hicieron unos facsímiles.
  
   Pero faltaba en gallego. Eduardo Pereira se encarga del Libro V en el 93. Xosé López Díaz ya traducirá el Códice al completo.   La Unesco lo nombró en 2017 Libro de la Memoria Viva del Mundo.

martes, 10 de abril de 2018

Muller no cine actual

*Coloquio na Facultade de Xornalismo da USC (21-3-2018)
Relatoras: Manane Rodríguez, Paula Cons e Lucía Catoira Pan


   Manane Rodríguez é unha guionista e directora uruguaia. Está adscrita á CIMA, Asociación de Mulleres Cineastas e de Medios Audiovisuais. É tamén produtora de Xavier Bermúdez.
   Co seu primeiro proxecto, Retrato de mujer con hombre al fondo,moita xente se sentiu ofendida. Déronlle un consello,case advertencia “se a peli é boa fixémola todos pero se é mala e só túa. Non o parece pero a segunda película é máis difícil de levantar aínda que teñas ganas, tesón e algo que contar.Moita xente con talento quedou polo camino.Chegas agotada á rodaxe”.

   “Eu repito tódalas tomas do mundo. Lle robas a alma ós actores, que se desgastan e chegan a odiarme pero fano mellor”.

   Quéixase de traballar cun orzamento infinitamente máis pequeno cos homes. Ademais “sempre me piden que explique máis os personaxes masculinos para que se entendan mellor”.

   “A Nerea Barros déronlle un Goya por La isla mínima por facer de nai. Case era imposible biolóxicamente! Axiña a poñen xa de avoa!”

   Decía Coixet que necesita imporse constantemente cando a un home o cuestionan menos. “Se das unha idea saen tres cunha idea mellor e xa non hai tempo pois toca rodar”.
   Cando Benito Zambrano presentaba Solas ás produtoras ningunha se interesaba. Acabou aceptando unha de Andalucía. Ó ano seguinte todas querían facer unha historia igual.

   Kathryn Bigelow ganou o Óscar en 2010 por En tierra hostil;  Fernando Trueba mostrouse moi crítico. “Parece que lle molestaba que fose unha muller”.  “Que te concedan a estatuiña non garantiza que sexa unha boa peli pero si un bo lanzamento comercial”.

   “Ó principio ollo moito as miñas películas e logo as deixo. Atopeinas mellor do que imaxinara. Escribo, leo novelas como inspiración e vexo dúas películas ao día”.Gústalle moito John Ford pero non quere volver máis El hombre tranquilo. “Pilar Miró non é para min unha referencia  cinematográfica no estilo pero si de valor e enerxía. Case vai presa por facer El crimen de Cuenca”.
 
   Paula Cons, de Agallas Film, ten a Lillian Hellman entre as súas referentes. Gústalle avaliar se as longametraxes cumpren co Test Bechdel. Que haxa unha muller que fale. Que sexa con outra muller; iso non ocorre en Sicario. E que non falen del; “En O Santa Isabel falan dun porque o mataron”.
   Cando presentou o proxecto a Antena 3 dixénrolle: “Ou comedia ou trhiller cunha muller forte”.  “Apetéceme facer un trhiller. Non un drama. Non é que me adapte a un modelo de home. Non quero ser un cordeiriño”. As femias protagonistas “non teñen que ser boas ou nais” láiase.
   As rodaxes son de dez ou once horas. Hai que añadirlle ás veces os desprazamentos. É difícil conciliar coa vida familiar. “Desapareces seis semanas .Rezo para que non lle coincida nada ao meu fillo”.

   “Sufrimos unha continua competición. Tes que loitar por subvencións, facerte oco nos festivais… É agotador! Á veces te dan un pau menor e polo mesmo un aloumiño”. 


   Lucía Catoira Pan estudiou Belas Artes. A pesar da súa xuventude xa foi  directora de fotografía en Dhogs, “un proxecto milagre”,Eco, Trote, Matria…  Un labor asociado históricamente ós cabaleiros. De feito ninguna muller ganou o Goya nesta categoría. “A batalla está perdida se non hai continuidade. Crieime nunha sociedade machista e patriarcal. Decíanme que era igualitaria e eu o cría”.
   Álvaro conseguiu que en tódolos sectores de Matria houbera alomenos unha muller. “Costoulle en son”.
   Unha vez traballou conxuntamente con Jairo Iglesias. Decatouse de que nunha entrevista en Italia só lle preguntaban a el cando Lucía fala italiano;acabou a conversa como mera tradutora.

miércoles, 4 de abril de 2018

Literatura infantil


*Sesión do Ateneo de Santiago
con Marilar Aleixandre (2-4-2018)

   “As monxas non me deixaron ler un libro completo ata os doce anos. Pero logo chegaba a casa e atrevíame ata coa Ilíada”. É fanática dos gregos clásicos. Eurípides falaba da Guerra de Troya e parece que alude ós refuxiados do século XXI.

                                                                                     (foto de El Correo Gallego)

   A literatura galega para mozos en Galicia é vizosa. Pode ser lida por rapaces pero tamén por adultos como dicía Agustín Fernández Paz. O importante é que a historia esté ben contada. “Non hai que escribirlle como se fosen parvos senón deixándolle algunha ambigüidade”. Ela coñece a mente dos nenos pois foi mestra de instituto doce anos. “Escribir é meterse na pel doutra persoa. Estamos finxindo, representando un papel”. Casares fala desde un albanel en Cambio en tres.

   Pénsase que agora hai menos lectores. É radicamente falso. Hoxe hai máis bibliotecas.  Nos anos 50 facía secundaria o 25% da poboación e remataban un 10%.Había moito analfabetismo. Pero minguou o número de falantes que empregan o galego como primeira lingua.

   A literatura infantil non existe como tal até o XIX pero é que antes non había a noción da infancia.  Os irmáns Grimm recollían a tradición oral. Anotaban de forma rigurosa quen llo contaba; máis da metade dos 210 historias chegáronlle grazas a mulleres, moitas delas de familias hugonotes que emigraron de Francia a Alemaña.
  Toda a obra de Casares ten moita relación coa tradición oral,especialmente por influencia dos seus avós.  Un polbo xigante é un híbrido que sitúa o mito do krahen na ría de Aldán. É unha obra moi divertida “que non parece infantil” con ilustracións do gran Enjamio. O galo de Antioquía fala da tradicón das cidades asulagadas. Hai unha lenda que di que Carlomagno quixo afundir Duio, pobo a carón de Fisterra. O conto, con debuxos de Meixide, critica a intolerancia que está representada pola Inquisición. A Galiña azul é un canto á liberdade e diversidade.
   Xohana Torres, finada en setembro, non era só poetisa. Fixo o primeiro programa de radio en galego. Un bo exemplo das súa literatura infantil é Pericles e a balea. 
   Hai obras para cativos en poesía como a Ovella descarreirada ou un libro de Berta Dávila.

   En Rúa Carbón Marilar fala da sociedade vasca pero non se puido publicar en Euskadi. É anterior ao exitoso Patria.

   No imaxinario popular fantasía vencéllase a literatura infantil e o realismo cos adultos. Para adolescentes tamén hai historias realistas.A banda sen futuro é a novela de Marilar máis reeditada. Cabeza de Medusa comeza cunha violación; as rapazas son presionadas para que non denuncien. É un tema tabú pero de moita actualidade. Seguen esa liña Anagnórise de Victoria Moreno, Ola, estúpido monstro peludo! de Fina Casalderrey ou  O meu nome é Skywalker.
  Nos contos tradicionais os actos violentos están na familia.Perrault aporta Barba azul ou Pel de asno,historia dun incesto non consumado no que o pai pretende á filla. En Hansel e Gretel e nalgunhas versión de Polgariño os pais abandonan ós nenos porque non poden alimentalos.
   Os cativos son moi sinceros coas críticas. “Estamos nun ecosistema fantástico. Non hai censura aos autores”. Pero en O chápiro verde a editorial non lle compracía que o malvado, un devorador de soños, tivera no seu lar un coelliño pingando sangue.

viernes, 23 de marzo de 2018

Fue el mayordomo


*Conferencia del escritor Lorenzo Silva en la Residencia General Barroso
"El novelista como testigo de su tiempo y lugar"

                                 (Fotografía de El Correo Gallego)

   Tiene varios amigos en la Guardia Civil. Las historias sobrecogedoras que le cuentan y las pulsiones de los asesinos sirven como guión para sus novelas policíacas.Puede documentarse viendo The Wire. “El morbo que sentimos por lo escabroso, sórdido, el mal y las bajas pasiones”.
   Cuando empezó a escribir literatura,a los trece, creía que la herramienta fundamental era la  imaginación. Tardó en percibir que intervienen mucho los ojos y oídos. Observar con detalle a personas, lugares y momentos. Y además escuchar e interpretar el lenguaje de los demás.

   “Escribir una novela es agarrar todo lo que tienes,capacidad, memoria,corazón e imaginación y meterlo en 300 páginas. Eso no es un hobby”.Pero hay dos problemas. El miedo a la página en blanco.  “He sudado escribiendo un renglón y tachándolo”. El otro cliché es el bloqueo.  Una zanja donde te empantanas semanas. “En mi primera novela me bloqueé a las 250 páginas; sentí tal frustración que la acabé incinerando”.

   Una de las novelas de Silva la prologó Paul Preston. El británico decía que la obra de Galdós guarda un material fundamental.  Benito trabajaba tres o cuatro horas por la mañana y luego iba al mercado. Si cogía un tren prefería ir en tercera clase. Todo por escuchar al pueblo.  Él era un maestro de los idiolectos. La forma de hablar identifica el carácter,condición y personalidad de los personajes.  Narra con mucha vivacidad la Sargentada de San Gil de 1866 en la que fusilaron a varios de ellos. “Madrid en verano es un infierno con 39 grados a las once la noche”. Tiempo atrás Noches áticas de Aulo Gelio nos enseña la sociedad romana de forma admirable.
  Abordó el estudio de la Guerra de Marruecos, 1909-27 donde murieron carca de 80.000 españoles. Este conflicto acabó precipitando la República. Cree que “novelas de verdadero mérito” solo hay un par, de Arturo Barea y Ramón Sender. Y ambos se centran en el Desastre de Annual. “El problema es que en España la intelectualidad no se arremangó para ir al acontecimiento”. Por ejemplo Robert Graves escribió Adiós a todo eso en las trincheras de la Gran Guerra.
   Rosa Navarro Durán analizó el Siglo de Oro a partir de estudios literarios y no históricos. Se centró en dos corrientes, la picaresca, por un lado, y la celestinesca que analiza las relaciones personales.  “A Cervantes nos lo dieron ya canonizado en un pedestal”;  analizó su tiempo con maestría sin evitar las partes más escabrosas. En El Quijote se habla del sistema penitenciario en el pasaje de los galeotes. No solían sobrevivir más de tres años.La Santa Hermandad era un cuerpo corrompido.En El Coloquio de los Perros eran los pastores quienes mataban a las ovejas.

lunes, 19 de marzo de 2018

Asechanzas a los peregrinos

*Ponencia que realizó José Carro Otero en el Hostal de los Reyes Católicos
durante el Ciclo ¿A dónde vas, peregrino?
Organizado por la Archicofradía del Apóstol



   Reconoce Carro Otero, comisario del Xacobeo 93, que entonces hubo un intento de violación a una monja. Se decidió ocultar la noticia para evitar alarmismos.

   Una de las fuentes investigadas son los informes portazgueros. Como curiosidad, a los Sumos Sacerdotes se les llama Pontífices pues son hacedores de puentes hacia la Divinidad.

   Los peregrinos deberían están exentos  del pago en los puentes. Pero les hacían pagar abusivamente. Incluso a veces le pegaban y coaccionaban. En Saint-Jean-Pied-de-Port, paso de montañas del Pirineo, les amenazaban con dardos y azagayas.  El Calixtino  culpa a los señores de esos lugares por permitir esas malas praxis.
   Este mismo códice ya daba consejos de como cruzar un río con un caballo. En el Libro V se habla de “ímpíos vascos y navarros”. Algunos de ellos robaban, vejaban a los romeros, los colgaban a cuatro patas e incluso llegaban a asesinarlos.

   Tirso de Molina recoge casos de violaciones en La romera a Santiago. Ridiculizaban a alguien de menor rango de modo prepotente. Hay una coda ejemplarizante. Empleaban el escarmiento como castigo.
   Se documentaron agresiones de perros adiestrados,lobos, serpientes,basiliscos,insectos pon-zoñosos…   El báculo servía de protección ante canes, símbolo de tentación, y lobos, el pecado.
   Los perturbados suelen actuar sobre los que van solos. Era recomendable ir en grupo para aportar mutuo apoyo en casos de lesión, caída por un precipicio… 

   Hay casos de violencia de género, a veces frustrados. Incluso uno cometido por una mujer hacia un hombre en Toulouse en el 1090. En ciertos mesones había prostitución.

   “El Camino de Santiago no debería ser fijo. Solo hay dos puntos claros: la salida en tu casa y la meta en la tumba de Santiago. Finisterre ni siquiera es el fin del mundo conocido sino que lo es el Cabo de Roca.   En Fisterra no hubo culto cristiano, sino solar mediante el “ara solis”. Querían que no se apagase y hacían hogueras para que el Sol se mantuviese activo.
   Nicola Albani fue un peregrino italiano que vino dos veces a mitad del XVIII. Reprodujo la frase “quien no ve Lisboa no ve cosa buena”; allí había agencias comerciales italianas que al final lo llevan de regreso.    Antes, en Redondela le quiso abordar una peregrina. Bajando hacia Ponte de Lima sufrió una tentativa de robo con violencia. Era un bandolero peligrosísimo con espada. Él mismo contó a las autoridades la hazaña; le aconsejaron que huyera rápido y hasta le prestan una mula. 
 
   También hubo envenenamientos a cargo de malos hospederos. Así se apropiaban de sus pertenencias. No había medios de comunicación para denunciar y propagar la noticia.

   Curiosa es la agresión de un peregrino a sí mismo Aparece en el Milagro 17. El caballero Isberto, peletero de profesión, venía de Lyon.   Era un solterón de vida casta que venía cada año a Compostela. En su último viaje viene en grupo; se le aparece el demonio con forma del Apóstol durante un sueño; le dijo que estaba en pecado por haber fornicado con una mujer. Para expiar sus culpas debía amputarse los genitales. Bajo esta sugestión coge el cuchillo y se lo clava en el pecho. Sus compañeros escaparon pensando que los podían acusar a ellos.  Cuando ya se daba por muerto resucita y enseñó sus cicatrices.

   No era poca la picaresca en las posadas. Les cobraban abusivamente, les daban carne o pescado de mala calidad o le deban a probar vino bueno y luego se lo cambiaban por el malo. No le servían agua para cobrarle el vino.  Estos caldos bebidos en exceso provocan lujuria, incitan a la violencia y a decir tonterías. Les emborrachaban para robarles. Metían objetos de valor junto a sus pertenencias para luego acusarlos de hurto.  

   El área comercial de Compostela era en la Plaza de Azabachería. Compraban velas para hacer ofrendas y se las daban alteradas. Adquirían telas para su indumentaria. En el cuero les daban “gato por liebre” diciendo que era de ciervo.   En Platerías vendían especies y hierbas medicinales: romero, hierba luisa, laurel…  Los médicos falseaban las recetas…  

   Los cambistas podían darles falsa moneda. A veces estaban machacadas porque le quitaban metal pero no extrañaba porque eran siempre piezas irregulares. Hubo compostelanos avergonzados que crearon la Comitiva de los Cambiadores para que los cambios fuesen justos.

   A un falso penitenciero le pedían que encargase un número de misas y se las cobraba él. “Hay muy pocas cosas nuevas bajo el sol”.

   En conclusión, primaba la codicia. ”Se apagaban los sentimientos del alma sin tener en consideración a los demás”. El ser humano es capaz de los actos más abyectos.  Dijo San Pablo “el que sirve al altar debe vivir del altar”.  Por tanto, el que realiza una actividad debe cobrar por ella pero con buen servicio, calidad y precio.


viernes, 16 de marzo de 2018

Fíate de mí


*Charla del periodista Xabi Sanmartín en la Facultad de Periodismo de la USC
para promocionar su Gran Libro del Obradoiro
   Iba a especializarse en economía. Pero se percató que en su sector es mejor no polarizarse.  Trabaja en El Correo Gallego y escribe sobre deportes, cultura, tecnología… A veces lo llaman de la revista Líbero y hace otras colaboraciones no remuneradas. Coordina contenidos en la revista musical La Ganzúa. A veces solo pueden pagar a los colaboradores con una acreditación para ir a un concierto. “Este país no paga por la cultura. Todos hacen descargas gratuitas”.

   La ciudad de Santiago siempre ha sido más de básquet que de fútbol, incluso en los colegios. “San Lázaro no se llenaba nunca, ni en Primera”. El balompié es más hooligan; en el baloncesto  la relación con los árbitros es más humana y familiar. “Es al deporte donde acuden más mujeres y familias”. Fue orgásmico cuando se resolvió aquella pelea judicial de diecinueve años tras la falsificación de los datos de un jugador del Murcia.  Fiebre por el Obradoiro en la cuna del Apóstol. El periodista bilbaíno se echó entre pecho y espalda un programa radiofónico diario hablando de baloncesto en la campaña 2009. Algo inédito en toda España. “Perdí entre ocho y diez kilos”. 
   Pero ha venido aquí a hablar de su libro. Buena edición, tapas duras y 300 fotografías en 272 páginas.  “Me di cuenta que lo antiguo interesaba y había un buen nicho ahí”.

   Son cincuenta entrevistas a gente trascendente en la historia del Club. Con la gente de mayor edad procuraba quedar en persona. Y con los más jóvenes se valía del mail y del teléfono. Muchos querían contrastar lo que él había anotado. Tienen derecho legal a ello pero Xabier recelaba. “Nunca hago eso. Quiero que te fíes de mí. Si tengo dudas en las notas te llamo”.

   “En los años 70 las actas de los partidos eran muy franquistas”. Y era costumbre que los equipos locales de las categorías no profesionales bajasen diez o quince centímetros la altura del aro de la canasta de su ataque. 

   En el Viejo Sar había unas humedades terribles. El río pasaba por debajo. Tenía un ventilador gigante. La superficie era durísima y los jugadores americanos, que ya se preocupaban por el cuidado de su cuerpo, no querían venir aunque se les pagase bien.
   Kendall, “un sol de tío”, compraba marisco a buen precio en la Plaza de Abastos.  Se perdía solo por la ciudad para aprenderse las calles.