viernes, 5 de abril de 2019

Idiosincrasia ourensá

*Presentación de Guías Caninos de Bieito Iglesias
na II Semana da Novela Negra da Libraría Pedreira (1-IV-2019)

*Artículo publicado en La Región (8 de abril)


   Bieito acode con asiduidade ao Bar Marte en Compostela para escoitar conversas policiais. Sorpréndelle que todos teñen como obxectivo chegar aos xulgados de Praza de Castela.“Cando lin a Larsson dinme conta que era trostkista; de noite escribía e tomaba Marlboro e café”.

   En Miss Ourense lembraba, modificando algúns detalles, cousas que sucederan nos anos 60. A vida apoteósica falaba dunha noite de farra en Compostela. Tamén ambientou na cidade do Apóstolo un libro de temática política sobre a época de Fraga e o Prestige.  “Os que gobernan chamámoslle fodichas; son golfos, non lles preocupa a patria senón o patrimonio familiar. Prometen un posto de traballo a cambio dunha cita nun hotel pero logo non lle dan o emprego pois sería prevaricación”.

   “Ourense é un encoro de rás, non debería pasar nada”. Hai dous casos reais nesa cidade que están aínda por resolver. O xefe da Brigada canina suicidouse ante a súa muller. Outro policía tamén se quitou a vida tras entregar armas a narcotraficantes.  A maioría da policía das Burgas foi mobilizada para ir a Cataluña polo procés,só quedou un pequeno retén. 

   Guías caninos está ambientado no ano pasado.“Podería chamarse Patrulla Canina”.O detective Benito Marañao non é un intelectual senón “un desertor do arado”. É un personaxe fronteirizo. Quere vivir desto sen dar golpe. Resolve os casos case sen querer. A súa cultura procede das series e películas de Clint Eastwood. É culé e le os xornais deportivos.O seu neto foi maquis na Guerra e estivera enterrado fóra do cemiterio. Quere conquistar a unha compañeira de traballo pero para ter éxito nesa empresa ten que viaxar.

   Juan Madrid ten un detective e Montalbán elixiu a un antigo axente da CIA, que “en teoría non podían investigar delitos de sangue”.  Resultaba antipático escoller a un policía da ditadura.  Na tradición francesa investigan os xendarmes.  Pola contra, os ingleses sempre denigran á Scotland Yard, “como se fosen unas toupas”.Nunca resolvían os casos, como por exemplo o de Jack o Destripador.  Daquela a policía oficial non investigaba as pegadas, só había delación ou tortura. Aí é onde xorde o éxito de Sherlock Holmes.  “O detective ten que ser un xusticieiro e aliviar a desgraza”.
   As zonas pobres son as que forman as maioría dos corpos de seguridade. Os ghurkas nepalís eran maioría dentro das tropas inglesas que loitaron nas Malvinas. En Ourense hai moitos policías que proceden da Raia. 
   Na cidade das Burgas hai vinte ou trinta mil cazadores. Un deles é o seu pai que vive no campo e ten “tres escopetas e alguna ten sete tiros. Non lle da por matar a ninguén nos institutos”. Nunha ocasión o seu can atopou un porco que fuxira a varios kilómetros tan só con uliscar o cortello.

   Sempre introduce elementos humorísticos nas súas novelas. Incluso as obras máis dramáticas teñen un eco cómico no seu percorrido. É algo común nos escritores ourensáns. A Esmorga non permanece todo o tempo na gravidade pese a ser unha traxedia grega. Mesmo Risco fixo humoradas. O Carrabouxo fai chistes populares ó estilo de Castelao. Tamén os poetas. Antonio García Nóvoa ten un poema sobre a apertura dunha sucursal bancaria.  

   Pasolini fala da gioia do pobo, a alegría da xente da periferia. É unha maneira de estar no mundo, unha enerxía positiva que che permite sobrevivir ante situacións delicadas.
   O humor escatolóxico xa estaba no Decamerón ou nas Cantigas de Escarnio. A partir de Gullivert imponse un estilo moderno que é máis satítico como o de Bieito Iglesias.


   En Ourense hai unha gran afición ao rock and roll. Os anxos do inferno. Pero “Los Suaves teñen letras melancólicas, casi pertencerían o malditismo poético;neso son pouco ourensáns”.  

lunes, 25 de marzo de 2019

De Lisboa a Nueva York

*Ponencia de Antonio Muñoz Molina en el Auditorio de la Biblioteca Jaume Fuster (19-3-2019)

Modera Anna Maria Iglesia

   El protagonista de Tus pasos en la escalera se instala en Lisboa. Lleva sus libros, que son como su casa. Algunos los compró en Nueva York. Su biblioteca, un refugio del mundo, recuerda a la de Montaigne. Fuera del baúl del francés “estaba la peste, la guerra de religiones...”

   “Cuando era pequeño tenía tan pocos libros que cada vez que conseguía uno era una conquista”. Como no tenía estantería los guardaba en una nevera vieja que no funcionaba. “Me gusta acordarme cuando y donde los compré”. Es un apasionado de Juan Marsé. Eduardo Mendoza cree que la gente no debería tener más de un centenar de libros. Los especiales. “Cada uno tiene que tener su valor sino se te llena la casa de desconocidos”. 

   La mujer estudia ratas, animal que se enfrenta al dolor y al recuerdo. “Un laboratorio es un taller, un lugar de experimentación”. ¿Cómo un murciélago sabe qué es un murciélago? Es una pregunta de la neurociencia.“Mi perra tiene unas capacidades auditivas y olfativas infinitamente superiores a la mía”.

   Los aviones pasan muy cerca de Lisboa para aterrizar. En la Gran Manzana suben por el Hudson para enfilar el aeropuerto. El día de la tragedia iban en dirección contraria, bajando el río.

   Antonio estaba en Nueva York en el momento del ataque de las Torres Gemelas. “En el súper se agotaron los carritos y las cestas. ¡Olía a ceniza quemada y a carne podrida”.Le llamó la atención como la realidad cotidiana continuaba durante el espanto. En Tus pasos en la escalera el protagonista está contento porque,tras el atentado,se interrumpe el tráfico en la Zona Cero y su chica se tiene que quedar a dormir en su apartamento.  Galdós contaba en los Episodios Nacionales que durante el 2 de mayo un soldado se despistó porque perdió de vista a su novia.
   No hay sitios más literarios que otros.Su eterno retorno a Lisboa y NY se debe a algo “biográfico, el itinerario de mi vida”. Cervantes hablaba de una venta en la Mancha que es casi como hablar hoy de una gasolinera. “Él lo ha ennoblecido”. Elvira Lindo le dio belleza a Carabanchel.  
   Su padre nació en Úbeda y ese era el centro de su mundo. “Yo soy de otra manera. Siempre me ha gustado irme. No tengo el orgullo del origen sino el aburrimiento”. Pero tampoco le seduce la idea de viajar continuamente.  Cuando fue a la Gran Manzana se sentía como un “aspirante a escritor”; se sumergió en otro idioma, más seco y menos retórico.  Portugal está muy cerca, una hora de avión. Pero “unas cosas se parecen y otras no; es educativo hacer la compra en otro supermercado”. De los lusos le atrae su formalidad, su falta de énfasis...

   “La cultura popular es como la cocina tradicional. Se aprovecha lo que uno encuentra por casa. Con una alcachofa y media y poco más ya puedes hacer un arroz”. La ficción puede ser lo que uno es, “solitario y con gusto por la contemplación”, lo que no es o lo que le gustaría ser. “La experiencia de sufrimiento de los altos ejecutivos no la he vivido pero la he sentido de cerca”.

   La literatura es interpretar. “A veces decimos una cosa pero nuestros gestos, nuestra manera de vestir o forma de comer dicen lo contrario”.  Una vez fue a comer con un político a un restaurante de la Gran Manzana; lo llevó a Flor de mayo, que tiene buena relación calidad precio. Y se fijó que no comía, devoraba. “¡Hasta cogió un trozo de mi pan!”

   Al leer novelas comprendes la ambigüedad de la vida. En Otra vuelta de tuerca de Henry James hay un pasaje contado por una institutriz de la que no te acabas de fiar del todo.  En Lolita el profesor Humbert tiene una idea muy positiva de sí mismo pero es un acosador.
   Hay partes de las novelas que son gratuitas o superfluas. En Carpe Diem se narra como alguien fuma un puro. Es un momento “innecesario pero maravilloso”.  Cervantes se esmera en acentuar la abundancia del banquete en las Bodas de Camacho. Ese afán por las descripciones también está Josep Pla; el catalán habló de un chaleco con el color de la mantequilla fresca.  Porque el lector no es un espectador en el teatro sino un intérprete con derecho a imaginar.
   Es muy complicado y empalagoso escribir desde el tú. La declaración de amor que hay en segunda persona se le ocurrió un día que estaba fregando los platos.  Hace una linda enumeración con sumo detalle. De las naranjas dulces del Argarve en contraste con otras insípidas...

   Ya lo decía Pascal. Casi nunca estamos en el presente. Anticipamos cosas o recordamos. El tiempo va modificando los recuerdos; a veces aparecen vivencias pasadas mezcladas en los sueños. Pete Hamill recuerda que el sur de Manhatann antes del 11S estaba copado de talleres. Siente melancolía de una ciudad que está cambiando de golpe. Y nostalgia porque es una urbe llena de migrantes. La mayoría sabía que nunca volverían a casa. Antaño Nueva York acogió a muchos supervivientes del Holocausto.

   Los más ricos son los más conscientes de la fragilidad del mundo. Cuatro de cada diez invierten en islas y refugios nucleares. Creen que así podrían sobrevivir 3 ó 4 años a una catástrofe.

   “Los escritores norteamericanos tienen franqueza para hablar de lo inmediato y lo más crudo”.  El máximo exponente es Don DeLillo.“Nosotros tenemos miedo a que nos llamen costumbristas. Siempre vamos al envoltorio”.Aunque Muñoz Molina se ha acercado un poquito más al ahora en sus últimos libros, en nuestro país parece que ese presentismo es solo para los periodistas. “Uno de los mejores libros del siglo XX es Hiroshima”; John Hersey contó las consecuencias de la bomba tan solo un año después. “Solo he pedido meter en mis novelas el 11S dieciocho años después” reconoce el autor ubetense.

   “Escribir una novela no es una decisión voluntaria”. Escribió Tus pasos en la escalera en tan solo tres meses “aunque decir eso no sea prestigioso”; luego había que hacer revisiones y ajustes. “Tenía otra historia y no me salía. Tenía que llevar en brazos al personaje. Me generaba desgana”.


   En relación a toda su carrera, no se arrepiente de lo que salió de su pluma. “No los suelo volver a leer. Recuerdo algunos pasajes como si fueran escenas de película”. Le reconforta saber que hay lectores jóvenes a los que les influye.

jueves, 21 de marzo de 2019

El mito de la Transición Pacífica

*Conferencia de Sophie Baby en la Facultad de Historia de la USC
Promueve Grupo Histagra (14-3-2019) 


   Hace 15 años se negaba en rotundo la violencia en la Transición.Se decía que fuera solo ETA. Así, Caraballo,de El Confidencial, afirmó que España fue el único país en hacerlo de un modo pacífico. Y Ángela Merkel envió una carta a Pedro Sánchez alabando ese trance modélico.  La profesora de la Universidad de la Bourgogne habla de mito porque fue una realidad histórica idealizada.

   Además de la obra de Baby, hay otras que también investigaron la violencia. Son los casos de Morir Matando de Pau Casanellas  o La transición sangrienta de Mariano Sánchez Soler.

   El objetivo principal de Sophie Baby no era centrarse en las cifras de muertos y atentados. Ni siquiera darle dignidad o una voz a las víctimas. A la hora de interpretar los datos calificó como víctimas a todos los que sufrieron atentados policiales, incluso a los que calificados de “delincuentes”. Consultó variadas fuentes, como los boletines informativos y la prensa.

   Contabilizó un mínimo de 714 muertos y más de 3000 actos violentos, aparecerían más si se hiciesen más estudios locales. Lo curioso es que, a pesar de la denominación de ambos períodos, las cifras no son más alentadoras que las que arrojaron los Años del Plomo en Italia (1969-80). En el país transalpino hubo menos muertos pero más actos violentos.

   En España fue el momento de violencia más intenso después de la primera posguerra. El clímax se dio en 1979-80 con 158 y 157 muertos respectivamente.

   La violencia no se debe solo a ETA aunque es el grupo más sanguinario. Asesinó más de 400 personas en la Transición de las que el 60% fueron dentro del País Vasco. Mataron también la Extrema Derecha (67),los Grapo (66), la Extrema Izquierda, Terra Lliure...

   Hubo más violencia en las grandes urbes.Un 29 % de las víctimas no tenían un estigma, político o económico, para ser considerados un blanco por lo Baby que las clasificó como anónimos.

   El momento de partida podría ser el atentado contra Carrero Blanco en diciembre del 73. Le sigue el cometido en la Cafetería Rolando en septiembre del 74.Tras la llegada de la monarquía en los años 76-77 hay mucha violencia tumultuaria o de baja intensidad. Pero la violencia que ocasiona muertos sube después de la Constitución del 78 hasta 1980.Esto se debe a que ciertos colectivos están en un conflicto abierto con el Estado.Después del 23F la Extrema Derecha pierde su razón de ser al fracasar su esperanza.Los Grapo fueron descabezados y actúan con menos fuerza. Otra fecha significativa sería el final de los Gal hacia 1986. Coincide con la profesionalización de las Fuerzas Armadas y su integración en la OTAN y la entrada en España en la UE.

   El Estado, que aún no era nada monolítico, quería democratizar al país para llegar a un Estado de Derecho. Tenía que mantener el orden público y remitir a los contestatarios. Poco o poco fueron desapareciendo los excesos y la brutalidad en la represión de las manifestaciones. Pese a todo hubo en total 32 muertos. Hay que sumar 7 víctimas a causa de la tortura.


   En conclusión, la violencia fue dispersa y fragmentada. Controlada y contenida por el poder. No impidió el éxito global de la Transición. Los violentos fueron una minoría y no consiguieron adhesión en los grandes partidos.  Desde el principio se buscó  y pensó una reforma pacífica. Querían que se pareciese más a la Revolución de los Claveles que al final de la II República. No se sucumbió a la Revolución ni a la Contrarrevolución,salvo el episodio aislado y fallido del 23F. 

viernes, 22 de febrero de 2019

O pulo épico de Galicia

*Freixanes le de novo O triángulo inscrito na circunferencia
Conversa na Libraría Cronopios de Compostela (18-2-2019)


   Para Dani Asorey é un libro que lembra ós tempos de Sebastián de Portugal. É cunqueirano, oteriano e simbólico.Contundente. O final non é amable pero hai esperanza nun futuro mellor.
   Cando Dolores Vilavedra leu o libro atravesaba un momento complicado. Chorou. Para ela non é unha novela histórica nin épica pero ten “un aliento milenario”. É unha historia que non avanza, como a nosa.Como os hámsters na roda. Vilanova de Alba é unha parábola do país. “Voltas e reviravoltas dentro do labirinto. Mar de sombras e de espellos”. Para a mestra as claves para escribir unha novela redonda son resolver ben a voz narrativa e o punto de vista, aínda que o tema non sexa tan orixinal. O presidente da Real Academia Galega saiu exitoso.

   Gañou o Premio Blanco Amor. A crítica deulle tódolos epítetos laudatorios pero quedou desconcertada. Hai lendas e historia, da que Víctor estudou ata cuarto na carreira e namorouse do Medievo. Non toca de oído a ciencia. “Lera a Hawking e tiña curiosidade na física cuántica”.

   Para Freixanes o tridente é O triángulo-A Cidade dos Césares e Cabalo de ouros. El non metería O enxoval da noiva, que é máis curta e contida. Aquelas compleméntanse e dialogan entre sí.

   Cando escribía o libro estaba inseguro. “Este disparate que me levou tantas horas vaille interesar a alguén?  O libros son un proceso de fermentación. Unha novela é un maratón, con momentos de depre,mentres un conto son os 100 metros lisos”.  Ía a dar clase e falaba ós alumnos de Homero e de Mendes Pinto e a literatura portuguesa de navegación; pero sen decatarse derrapaba e acababa contándolles a novela que preparaba. Despois de 36 anos “tiven a vertixe de lela. Deime un aprobado sobrado. Quedei satisfeito”.

   Íase titular O primeiro día da fin do mundo pero Vargas Llosa publicou por esas datas La guerra del fin del mundo. Pensou en nomes como As mareas. O seu admirado Alejo Carpentier tiña obras con nomes coma El recurso del método ou El siglo de las luces. Tamén escarvou en Rafael Dieste porque publicara ensaios sobre matemáticas pero nada.
   Está adicado ó fillo Denís, que nace daquela. O pan baixo do brazo.  E ó avó Valeriano que criou a Víctor e o seu irmán Jose. Ensinoulles o nome das cousas. Era como unha choiva fina.

   É un mundo moi masculino. Con Xohán de Boimorto Freixanes amosa a súa devoción polos gaiteiros. O personaxe de Quinteiro Malvido, a vontade da razón, ten contradicións, grandezas, disparate, desesperación. Bartolomeu é un optimista. A única muller é unha serea.


  “Compostela ten exceso de boa prensa.Un marketing tremendo.Pontevedra é unha cidade de funcionarios ociosos; é unha diarrea imaxinativa onde nace o Ravachol. Alí escribiu Torrente A saga.Os pobos de beiramar do sur de Galicia teñen outro xeito de ver o mundo.Os do interior  son os que mandan. Eles administran os recursos e a enerxía. Nós somos falabaratos, como a gasosa”.

martes, 12 de febrero de 2019

Moreiras

Antonio Durán "Morris" fala da súa traxectoria

   Cando tes un alcume e imposible afastarte del.De familia ourensá como case tódolos vigueses. Pero chegou ó mundo no barrio de Teis. Criouse xogando fronte ao mercado. “Non tiña vocación de actor nin gracia para contar as cousas. Son introvertido,atormentado e fatalista”.

  No colexio castigábano moito.Tivo etapa de militancia política nos setenta.Atopouse co teatro por casualidade.No instituto a profesora Maite ofreceulle facer de Ramonciño en Os vellos non deben de namorarse. Gustou.E montaron un grupiño de teatro.Facían accións colectivas de varios meses.En Batea,unha representación do país, eran 5 monos aletargados, que se masturbaban e non sabían falar. “A policía botounos dunha sala por enganchar a luz da rúa. Ernesto Chao, que traballaba ben a madeira porque traballara con ataúdes en Ribadavia, fixera as gradas”. Ían en furgoneta polas Asociacións de Veciños.Celtas sen filtro tivo moito percorrido.Era un peregrino que chegaba á Catedral e, de súpeto,brotaba petróleo do chan. Xeraba moito debate.

   Fundouse o Centro Dramático Galego para que fora o buque insignia.Firmaron Morris ou Roberto Vidal Bolaño, que deixou a banca para profesionalizarse aquí.   “Hoxe é un lugar de burocracia e só traballan actores de vez en cando”.

   A TVG comezou a emitir no 85. Ó principio non facía ficción. “Sentíaa miña pero agora teño máis desafección pois está toda externalizada”. Entrou en dobraxe. “Esto si que é vivir”, pensou. Facía sobre todo debuxos animados. “Pero aburríame o ambiente; estás metido nun zulo e non ves a luz”. Chegou Pratos Combinados, que “ofrecía cercanía e a xente se identificaba moitísimo; agoras pensan o contrario”.As audiencias foron extraordinarias. “Antón era un pequeno corrupto vividor”. Ás veces ía a facer unha sesión de Periodistas ou El Comisario. A xente lembra o morreo que lle deu ao Señor Cuesta en La que se avecina. “En Galicia as cousas funcionan por familias” en referencia as loitas entre produtoras.



   Coas primeiras películas “faciamos prácticamente de extras. Estiven vinte días en Madrid para facer un plano de camareiro en Continental. A barra era alta de carallo! E gritaron polo megáfono: Al gallego que le pongan una pedalina!”

   Logo chegaron os papeis que lle deron máis sona. Doentes alimentoulle o corazón. “Todo Dios lera A Esmorga. Blanco Amor morreu aquí de pena despois de ser un gran artista”. Fariña levou tódolos premios onde se presentou; permitiulle acceder a un Feroz, que otorga a prensa.


   “Con Galicia teño unha relación de amor-odio. Trátase mal a si mesma. Ás veces teño que descansar de aquí. Somos un país que trae os restos de Castelao e logo nos damos de hostias”.

lunes, 4 de febrero de 2019

O que non se dixo

María Xesús Lama revisa a figura de Rosalía de Castro
en Los Lunes del Ateneo (28- I-2019)


   A nai veu a Santiago á casa duns amigos para ocultar o embarazo e ter a Rosalía. Martínez Viojo, capelán destinado en Iria e tamén no Pazo de Arretén, puido ter unha relación longa con Teresa aínda que ela parise con máis de trinta anos.  Rosalía non sentiu trauma pola orixe. Mantivo contacto co pai con afabilidade e entrevistouse con el antes de marchar a Madrid.

  Non foi unha muller vella,vestida con roupas escuras.Nunca o foi porque morreu con 48 anos. Era moi urbana,unha señorita,de orixe acomodada.Vivía das rendas que lle tocaban pola familia de Castro. En Ortoño viviu ben pouco.  Medrou entre Padrón,concello que entón era máis grande que Vigo, e Compostela.  De moza non lle gustaba Castela pero sí Madrid ou A Coruña.

   Parece probable que fora á escola primaria, só de nenas,en Padrón.Chegou a Santiago xa con nove anos,máis cedo do que se dixo,coincidindo coa venda da casa da rúa do Sol de Padrón como investigou Victoria Álvarez Ruiz de Ojeda.  Aquí estaban os curmáns da futura escritora. Foi Liceísta, onde se practicaba a música e as artes escénicas dentro do liberalismo.

   Hai que cuestionar que escribe e publica grazas a Murguía. La flor,que ten algúns poemas bos e outros non tanto, vendeuse bastante ben. Publicará algunhas obras en editoriais dos amigos de Manuel pero tamén lle perxudicaban as polémicas e leas nas que se metía o historiador.  

   Empeza a publicar en castelán. La Flor, La hija del mar e Flavio por fascículos.Racha con Cantares Gallegos. A decisión non depende do marido. Quere mostrar a fala da xente do campo e a beleza da lingua.Nas festas minervais as demais mulleres non escriben en galego. Consérvanse cartas de poetisas que lle piden consello o que amosa que xa recoñecían a súa autoridade.

   Trasladouse a Madrid para vivir das artes.Casan aló. Barreiro di que regresan a Galicia porque ela estaba moi enferma e el quería publicar a Historia de Galicia.O feito era que estudaba farmacia e non aprobaba; o pai retíralle a asignación. Colabora na prensa,o que otorga fama pero non tantos cartos. Criticara os capo da arte, Os Madrazo, o que lle dificulta as cousas. Volveron e viviron na Casa das Conchas. O pai de Murguía tiña unha farmacia na Praza de Cervantes.


   Posicionase no debate sobre a abolición da escravitude. En La hija del mar non deixa ben o protagonista, un traficante de escravos. No porto da Coruña movíanse moitos cartos con iso. 

martes, 8 de enero de 2019

Morriña

*Xuntanza na Libraría Cronopios de Santiago
con escritores que tiveron que marchar (26-XII-2018) 

*Gracias á mestra pola axuda ;)

Artículo publicado en El Faro de Vigo (13-I-2019)


                                       *Foto de El Correo Gallego

  María Alonso estivo dous anos de bolseira en Escocia. “Cando volvía a Vigo botaba de menos as chimeneas,fritangas e mesmo os hipsters de Edimburgo”.Na televisión cando falan da emigración contan historias amables ou de éxito e ignoran as de desamparo.Ocúltase a cara b. Avoga polo contradiscurso.No ensaio Transmigrantes analiza o fenómeno migratorio dentro do sistema capitalista. Moitos volveron máis pobres.Ela comparte piso pateira con descoñecidos.
   Lito Vila Baleato é “fillo da emigración de dicionario”. Ten tíos avós que estiveron en Bos Aires. O seu pai era do Carballiño e a nai de Val do Dubra e coñecéronse en Alemania. Marcharon pero non querían que lle sucedese o mesmo o seu fillo. Pero “Tratáronme moi ben, moito mellor que aquí. Pero devezo por volver. Quizais se volvemos podemos mudar algo”. Sángranme os ollos por ver tantos nenos na diáspora cando Galicia se desangra demográficamente.
 A avoa de Xavier Queipo marchou a Cuba trala guerra.Meteuse no PC non por ideoloxía senón por ventaxas na cartilla de racionamento. “Unha das catro pancas que move a evolución de todas as especies é a emigración. Son todas traumáticas de inicio porque abandonas o teu nicho ecolóxico e tecido social”. Alí, por reafirmación e nostalxia, comezou a escribir en galego. “O peor das miñas novelas é a frescura dos meus diálogos porque no día a día non podo falalo”.

   Sufriu un desterro que parece obsoleto, o servizo militar. Daquela eran vintesete horas en tren a Barcelona. “Fixen unha trampa, unha arenga militar que me serviu para lograr 15 días de vacacións”. O seguinte éxodo foi voluntario.  Foi  4 veces de asalariado a Terranova.Eran tres meses sen tocar porto.A tomar mostras e ver baleas. Bacallao de almorzo, comida e cea. “Era repugnante e non me gustaba”. Agás os sábados que había callos e os domingos cocido.

   Viu un anuncio na prensa na que pedían inspectores de pesca para a comunidade Europea, mandou currículo e chegoulle un telegrama para facela entrevista. Empezou en febreiro do 89. Os primeiros seis meses para contactar coa familia tiña que baixar á cabina. En Bruxelas primeiro residiu en Moleenbeck, logo no barrio turco de Saint Georges e agora no distrito congoleño. “Quizais non me interesa volver a esta sociedade ruín que nos expulsou de aquí”.

  Figueiredo foi de Erasmus a Sheffield.“Había un respeto dos profesores maior que aquí”.O día do naufraxio do Prestige estaba nun laboratorio de Oxford”.Non podías facer un experimento no reactor nuclear cando había un gran partido de fútbol porque os kettles chuchan toda a electricidade”.

   A relación de Anna sobreviviu a cinco anos separados.“Pero sego sendo unha persoa libre”. Integrouse non só no típico guetto latino. Cando remataba o Doutoramento tiña cinco ofertas interesantísimas de traballo en centros de investigación  pero morreu o seu pai. Fixo unha última aposta, unha chamada ó destino, e mandou cen currículos en Galicia. E xurdiu a oportunidade en La Salle.  “Non son desafortunada. O soldo de antes era moito mellor pero adícome á literatura,escribín unha novela, falo con xente que estaba nos meus libros de texto...”