miércoles, 24 de febrero de 2021

Refugiados españoles en Francia

 *Exposición en el vestíbulo de la Biblioteca Ánxel Casal

Febrero 2021


   En 1936 la situación política europea está al rojo vivo. Alemania remilitariza Renania, Mussolini anexiona Etiopía y Franco desembarca en la península desde Marruecos. En Francia, pese al aumento de la extrema derecha y la xenofobia por la crisis económica, Léon Blum se percata del “riesgo de ir a la guerra para salvar la paz”.

   El 18 de julio se va extendiendo el virus en España. En un primer instante el gobierno republicano intentó negociar.Madrid,Barcelona y Valencia fueron algunas de las ciudades que se mantuvieron fieles. Pero empezaron a surgir diferencias entre comunistas,socialistas y anarquistas.

  El 31 de julio ya llegan los primeros aviones italianos y alemanes para apoyar a los sublevados. También aportan armas. Desde noviembre se incorpora La Legión Cóndor germana y desde marzo del 37 los voluntarios transalpinos.Los republicanos reciben ayuda de la URRS y, más débilmente,de Francia. Se convierte en una guerra de fascismo contra socialismo. Paradójicamente había unos voluntarios de origen alemán partidarios de la República,la Columna Thaelmann.


   Las Brigadas Internacionales se forman a final de septiembre y eligen Albacete como cuartel general. Pero dos años más tarde, en octubre del 38, inician la estampida.


  
Desde 1937 comienzan a huir algunos refugiados. Un  punto de inflexión para el devenir del conflicto sería cuando, el 15 de abril del 38, las tropas franquistas alcanzan el Mediterráneo en Vinaroz y cortan la España Republicana en dos. Tras la Caída de Barcelona, 26 enero del 39,se da el exilio de medio millón de republicanos. Las autoridades galas primero les hacen pasar por una criba de selección para luego acabar en campos de concentración o internamiento.  Los vascos van a un campamento de internamiento en Gurs, los catalanes a Agde y Riversaltes, unos ancianos a Bram y los miembros de la Columna Durruti a Le Vernet. En la mayoría de esos campamentos las condiciones de vida son paupérrimas. El futuro de los republicanos fue dispar; algunos fueron deportados a Mauthaussen, otros se unen a la Resistencia al irrumpir la II Guerra y los que tuvieron más suerte logran llegar a USA,América Latina o la Unión Soviética.

miércoles, 17 de febrero de 2021

La toma de la Bastilla

 *Crónica del Barcelona 1-4 PSG

Champions League. Octavos de final ida (16-II-21)

   Martes revolucionario. Pochettino volvió a segar en el Camp Nou. Como la noche que el colista le pintó la cara a Pep. Ni morriña sintieron por Ney,con el cíclico virus de carnaval,y Di María.

   Los de Koeman encontraron una moneda en la fuente.Un penalti tan involuntario como innecesario. Kimpembe interrumpe la carrera de De Jong, intrascendente toda la velada, que aún no había dominado el esférico.  Messi la rompió al lado que prefieren los zurdos.

 La alegría fue corta en casa del pobre. Kurzawa apareció por su costado, envió un whatsapp a Verratti,por fin con lentejuelas el día de la fiesta grande, y Mbappé convirtió a Lenglet en un espantapájaros. 

   Pedri fue lo más potable. Con raza para salvar un gol que llevaba su culpa. Antoine, que se hartó de despejar en el primer palo, cabalgó desde media cancha y chutó cruzado con intención.  Mauricio ya meditaba quitar a Gueye que parecía no saber medirse con amarilla.

   Los subcampeones de Europa salieron en modo apisonadora. Kylian se disfrazó de Ronaldo Nazário. Un armario con alas. Mientras Messi, su antagonista, sólo intentaba goles olímpicos.

   El segundo gol galo copió la fórmula del primero. Los laterales culés tenían la orden de cerrar muy cerca de los centrales flotando su banda. Allí se citó Florenzi para dar el pase de la muerte.Piqué creyó que evitaba la quema pero el siete, en jurisdicción del nueve,comió el caramelo.

   Paredes abasteció de nuevo. Kean encontró un bulevar entre Lenglet y De Jong y cabeceó sin oposición. Con ese bote resbaladizo que crispa a los que visten guantes. 

 Griezmann casi logra un tanto tamudesco. Keylor se confió y el de la coleta casi le roba la cartera. Pidió perdón el tico.  Hasta el meta alemán tuvo dos despejes kafkianos con su pie de media punta de seda.

   Una contra de tres para dos. Casi de fútbol sala.  Draxler aguanta hasta el último segundo y sirve a Kylian que abre el interior del pie para buscar el palo largo. Parece fácil.

   No faltaron las polémicas para debatir en la barra del bar. O donde nos dejen. El centro de Alba recepcionado por la mano de Moise en el vértice del área. Un posible penal a Piqué, que se desmarcaba en una bola parada y sufrió el juego de codos de Icardi. Griezmann pisó al héroe de la noche que se cayó a la lona.¡Sigan! El vídeo no tenía pause. Se necesita un póker en París. Por soñar. Una machada como la del día que Messi se subió a la valla y a las barbas de Emery.

viernes, 12 de febrero de 2021

Alfonso X

*Exposición na Igrexa da Universidade de Compostela             
promovida polo Consello da Cultura Galega 

Cúmprense 800 anos do seu nacemento en Toledo.

   O rei de Castela, León e Galicia é fillo de Fernando III el Santo. Se o seu pai reconquistara Córdoba e Sevilla, O Sabio ocupou Xerez e Cádiz. Houbo que repoboar esas zonas.  Fundou a Orde de Santa Marta para protexer as costas dos ataques dos piratas e para reforzar a campaña bélica contra os musulmáns do norte de África. Saquearon Salé, a actual Rabat, pero a Orde só sobreviviu sete anos.

                                  (Toma de Cádiz) 

   As guerras militares provocaron crise económica. Porén, a nobreza non estaba contenta porque o monarca pretendía restar o seu poder e riqueza. Incluso se aliou cos burgueses para perxudicar ós nobres.Ese afán por desestabilizalos chegou ata o testamento no que incluiu a lexítima na Partida VI. Moitos fuxiran xa de Castela cando ordena a morte do seu irmán Fadrique.

  Tivo fillos de múltiples relacións. Coa súa tía a Bereguer Alfonso. Da acomodada Mayor Guillén de Guzmán veu ó mundo Beatriz de Castela, que chegaría a ser consorte de Portugal e nai de Don Dinís. Elvira Rodríguez de Villada foi a nai de Alfonso Fernández o Neno. Tras superar as dúbidas iniciais sobre a fertilidade de Violante de Aragón naceu  Berenguela. Acabaron tendo 11 fillos e sería o se-gundo home,Sancho, o que herdaría o trono tras dous anos de loita contra os fillos do primoxénito, Fernando de la Cerda.


   Mantivo un contencioso co cabido compostelán.Os cóengos querían estar exentos de impostos polo privilexio herdado desde Carlomagno.Pero Alfonso,seguindo as teses de Rodrigo Ximénez de Rada,  negaba ese pasado.Non recoñecía os milagres do Apóstolo,só os da Virxe,nin apoiou a peregrinación a Compostela. De feito, creía no poder taumatúrxico do santuario de Villalcázar de Sirga en Palencia.

   Os milagres marianos compílanse desde o XI nas distintas linguas cristiás.As Cantigas de Santa María falan de conflitos nobiliarios, guerras, doenzas,situacións nos conventos e tabernas… Moitas dos exemplos suceden en Galicia.  Son habituais as monxas tentadas a abandonar a vida relixiosa por amor. Din que a lepra, case identificada coa luxuria,provocaba apetito sexual. O rei represéntase nas miniaturas para enxalzar a súa persoa converténdose en intermediario entre Deus, a Virxe e o pobo.


   Sacraliza a monarquía. É o chamado feudalismo teolóxico. Entre o seu labor lexislador están o Fuero Real, o Espéculo e as Sete Partidas. O castelán era o idioma da chancelaría. Quería impor o dereito romano para eliminar a disparidade lexislativa de diferentes tradicións xurídicas.

   Favoreu o comercio fomentado feiras en moitas cidades, instaurou un sistema aduaneiro e fiscal para mellorar a recaudación de impostos e recoñeceu xuridicamente o Concejo de la Mesta.

   As relacións con árabes e xudeus foron en principio permisivas, quizais por motivos estratéxicos, pero logo se foron endurecendo. Impulsou a Escola de Tradutores de Toledo para traducir obras científicas desde o hebreo ou o árabe. Se antes se volcaban ao latín, na época alfonsina foi ó castelán. O primeiro exemplo foi o Lapidario, tratado sobre astroloxía e as cualidades máxicas das pedras.

   A maior ambición de Alfonso foi, sen dúbida, o fecho do Imperio.Pola linaxe da súa nai, Beatriz de Suavia,reivindicou a coroa imperial adicando grandes esforzos políticos e diplomáticos e moitos cartos. Como quería buscar axudas externas empregou na lírica o galego, lingua recoñecida internacionalmente na poesía do Medievo.Estaba apoiado pola República de Pisa.O papa Gregorio X opúxose á candidatura española e acabou elixindo a Rodolfo de Habsburgo.Tras esa negativa colocou a súa imaxe en códices e moedas e quixo alomenos convertirse en emperador de terras hispánicas. Mesmo nos textos históricos, varios deles inacabados, non se procura a obxectividade senón enaltecer os intereses do monarca.

   O testamento, promulgado en 1283, indicaba que fose soterrado na igrexa de Santa María a Real de Murcia ou en Sevilla agás o corazón que iría para o Monte Calvario de Terra Santa. A realidade é que o seu corpo quedou na cidade hispalense e foi o seu órgano quen foi para terras murcianas. 

lunes, 11 de enero de 2021

A distancia entre dúas illas

 Notas da charla de Berta Dávila sobre ILLA DECEPCIÓN 

Acto promovido na rede pola Librería Abrente (xoves, 7-I-2021)



   Así se chamaba antes de ser rebautizado como Illa Decepción.  Eu sempre penso en como é hoxe a vida dos que noutro tempo foron guapos e famosos. Agora que ninguén os para pola rúa. A Dávila interésalle como se asume o fracaso.  “Non fago moito distingo entre literatura e vida. A literatura non ten por que ser menos real. E pode ser trivial ao mesmo tempo”.

 “A xente quere saber que hai de verdade e de ficción.Todo é un artefacto.Está todo producido.  O que me emociona non é o que pasou senón o truco de maxia.Merquei unha caixa de postais en Marsella e quería facer unha peza con materiais atopados como en My Mexican Bretzel”.


   Escribiuno cando Carrusel,”libro que sabía que era moi parodiable”, estaba no prelo. “Foi unha escrita gozosa, limpa, natural. Tiña ganas de falar dese libro cando o escribía. Foi secreto. Fago escaletas moi precisas. Quería unha escritura que só se poidese ler nunha orde”.

   “Gústame escribir cousas pequenas. Quería que Algunhas casas tivera alguna subtrama paralela. Descartei 60 ou 70 páxinas pero tampouco me doe. Pechei o libro en decembro ou xaneiro”. Viaxou a un Nova York nevado.No 2020 tamén tiña pensado ir a Marrocos,Croacia e a algún lugar de Asia. Era feliz.Quería revisar Illa Decepción no verán. “Ao chegar o virus precisaba unha rutina porque me sostén moito. Púxenme a correxir o libro que fala da casa como refuxio. Todo tiña agora unha segunda lectura. Non quería escribir a primeira novela galega sobre o confinamento.  Nese momento todos fixemos da casa unha illa. Estabamos illados pero todo o que tiñamos era o universo completo”. Iluminada por Joan Didion, muller que bebe champagne e toma sandwiches de pepino e berros. “Dediqueime a escribir sen preocuparme da orde da casa”.


  Son característicos os debuxos.“Facía bocetos mentres escribía.Non teño máis recursos para facelos doutro xeito”. Relaciona esa actividade con tocar o piano porque é algo “mecánico e creativo que fago sen pensar,como a xente que debuxa barquiños mentres fala por teléfono”.

   Hai referencias á cultura xaponesa. O Animal Crossing é unha metáfora do libro. A primeira versión só se vendeu en Xapón. Por exemplo, se cazan insectos,actividade habitual na infancia aló,e pensaban que non sería exportable. Na novela está o Beautiful Island,videoxogo análogo.

   “Cos teus libros sinto que alguén me acompaña. Lin Illa Decepción con moita calma. Dame a sensación de que estás emparentada con Annie Ernaux, Woody Allen, pola importancia do azar, e con Auster”afirma o agarimoso Ismael Ramos. Berta recoñece a influencia de Paul; “lévame a onde quere e me volta a traer”.

   “Os lectores moitas veces buscan o que lles gustou do libro anterior”. Ismael concorda. “É doado tender pontes entre as túas novelas pero ningunha é igual. Hai escritores que o fan”.

   Moisés Barcia foi o editor de A arte do fracaso.“A xente quere reinventar as novelas. Prescinden de maiúsculas,de puntuación… Paréceme algo inxenuo.Berta derriba os cimentos da novela.  En O derradeiro libro de Enma Olsen eran as notas do editor”. A escritora rupturista cre que “a afirmación do autor narrador acaba convertíndoo un obxecto literario. Interésame. Xa o facía Juan José Millás. O que se conta en terceira persoa tamén fala do que lle importa a quen escribe”.


miércoles, 4 de noviembre de 2020

Música de Champions

Crónica del Madrid 3-2 Ínter de Milán  (jornada 3)   3-XI-20
Goles de Benzema, Ramos, Lautaro, Perisic y Rodrygo

Los merengues alivian su complicada situación en el Grupo B

*Con imágenes de Diario Vasco y Diario Gol.


   Un limpiaparabrisas en modo allegro.  Cuatro ocasiones doradas, repartidas a partes iguales, en diez minutos. Porteros engrasados. Nadie a los mandos. Valverde, el llegador de piernas largas, lanzó una peonza tras genialidad generosa del genio galo. Achraf y Mendy se pasaron el partido frotándose. El empujón sobre el marroquí condicionó su horrible cesión al portero desde media cancha. Benzema se deshizo de Handanovic para sumar otro gol de pícaro, hazaña que nunca haría en su primer lustro a la sombra de los madroños.

   Una colita de vaca del belga acabó en córner. De Vrij encontró un árbol en el bosque y Ramos, en su salsa, abusó con la testa.

  Pero los nerazzurri pusieron un andamio a mitad del muro a base de highlights. Brozovic diseño un triángulo equilátero con vértices en Barella y Lautaro, un tigre hambriento anticipándose a Varane.  

Vidal afiló el cúter ante Lucas y Turpin castigó con algodón de azúcar.

   Todo comenzó con imprecisiones. Mendy y Ramos pisaron,sin violencia, a su par y Brozovic corneó a Hazard y sonaron las ambulancias. El resucitado de Curtis chutó con la uña un pase de Karim. Fue como volver a ver aquella sonrisa de Stamford Bridge. En la otra cancha,Ramos anticipó con jerarquía pero un rebote dejó a su marca sin sombra; Martínez buscó al segundo palo a Perisic que remató mordido a gol con su zurda.

 El de Bahía Blanca, con superpoderes en esos minutos, agradeció un despeje horizontal de Ferland y volvió a esperar por el croata. El campeón de Europa y plata mundial había desinflado todo su globo. Agarró a Mendy para pedirle piedad a Conte. Se marchó sin coincidir ni un segundo con su amigo, el mago de Zadar.

   Ya nos temíamos un lanzamiento masivo de cócteles molotov para Ramos y Casemiro.  Pero la savia canarinha, todavía con la etiqueta del antirrobo colgada en la espalda,salió a la contra. Vinícius dio un pase extrañamente preciso y Rodrygo,Mariano en los rótulos,encañonó a la red.


  
El Ínter embotelló al Madrid sin morderle el cuello. El 14 de los blancos tuvo dos acciones defensivas defectuosas, se tiró al notar un contacto y provocó una falta sobre Lautaro en la frontal. Alexis,de nuevo sin encontrar el país de las maravillas,tiró los bolos que estaban demasiado cerca. Toque de retreta. Zidane vuelve encontrar una boya. Como siempre que sube la marea.

lunes, 12 de octubre de 2020

El Camino de baldosas amarillas



*Artículo publicado en La Región (13-X-2020)

   Un canto negro con la flecha amarilla. Amuleto de protección ofrecido por el sacerdote de O Cebreiro.La piedra filosofal.El bus me vomitara en Piedrafita,a una hora a pie de las casillas oficiales. Espero a que el pulpo llegue a su cocción ideal. Las cuatro y media y hoy no tengo siesta. Se avecina una tormenta. Un malagueño que ya finiquitó su etapa, tan amable como el religioso,se sorprende de que inicie la ruta sin frontal. Me imagino bajando a la mina. Desde Fonfría el descenso es progresivo. Las botas para proteger los tobillos y el bordón que me regaló una cuneta fueron todo un acierto.Al anochecer apareció mansa Triacastela acunada entre el bosque.



   El pelo rubio del maíz parece el peinado de la Barbie. El lobo me convenció de seguir el camino largo. Me lleva la corriente del Oribio hasta la belleza pétrea de Feijoo en Samos.



   En Sarria dio su último aliento Alfonso IX. Los peregrinos a caballo no pueden rozar las herraduras en la Escalera de la Fuente. Paso a paso.Por momentos parece que estás solo en el mundo. Pero si paras a repostar en una terraza percibes que el goteo es continuo. Empieza la caravana. Se ven más familias. Dos madrileñas avanzan al ritmo que marcan sus canes. Una andaluza no se separa más de un metro de su amiga que lleva las dos rodillas muy tocadas. Llegarán.

   Portomarín renació de sus lodos. Un ciclista me adelanta por la izquierda. Sólo da tiempo a un ¡Buen camino! Aprovecho el bastón para coger las moras más tiernas.Cada mojón es un lastre menos en la mochila. Un ventilador a favor. Más cerca de cortar Galicia como una naranja.

   Tras tres días dejando cojo al cefalópodo en Melide ya me apetecía otra cosa. Tiene pecado. Libélulas azul cobalto bailan sobre el charco. Una encina escupe una bellota delante de mí. Me bañé bajo el Puente de Ribadiso aunque el agua no me llegase por encima de la cintura.


   Es mucho más difícil que en el bosque te sorprenda un jabalí que un puesto de artesanía. Paisaje humano ya conocido. Todos hispanos salvo el profe de Dublín y un pies ligeros muy forofo del Bayern. Un taxista herculino,con el apoyo de su hija,se puso las zapatillas pocos meses después de un achaque de salud.Ya hiciera la ruta desde Roncesvalles con sus amigos del Seat 600.

   En Azabachería, por arte de magia, vuelvo a toparme con el malagueño que ya sabe lo que es cruzar la meta.Fresco como una rosa ya ha decidido continuar hasta Muxía. Ha sincronizado sus pasos con una devota valenciana. Me transmiten paz. Últimos metros. No hay dolor. Nunca el gaiteiro me había hecho palpitar. La banda sonora de una aventura, de un recuerdo inmortal.


miércoles, 23 de septiembre de 2020

A horta do Faramello


*Degustación dos pratos de Eloy Cancela e Kike Piñeiro

(20-IX-2020)


   A Kike gústalle falar. Está emocionado por cociñar nun lugar onde hai un ano estaba na voda dun amigo. Un pazo onde xurdiu hai trescentos anos a primeira fábrica de papel de Galicia.

   Abrimos boca cun falso cuscús de coliflor e remolacha. “A remolacha sabe a terra”. Con esta pranta, que eles mesmos cultivan, e unha alga fan unha xelatina violácea.  No prato tamén hai vexetales de costa como a chalota. Estes híbridos nacen na costa e aliméntanse de auga salgada.  Decoran este verde aperitivo con cenoria, espárrago e olivas deshidratadas.

   Ó que tiña melenas tíralle a carne e o moreno e máis peixeiro. Van case todos os días a lonxa de Ribeira ou a Vigo. O segundo petisco é figo con atún do Atlantico. Podería substituirse por calquera peixe azul, sempre conxelándoo cinco días para evitar o anisakis. Soen botarlle bonito de Burela.“Antes o límite de captura era ata outubro e agora é xa en agosto”comenta Kike, fillo de mariñeiro. “Os peixes teñen pouca durabilidade. Gústame o pinto, de roca, pero ás 24 horas xa o podes comer ti”. A bébera recheia leva unha sopa de allo; ese caldo faise con améndoas, auga, aceite,medio dente de allo branco,máis suave co vermello, e pan do día anterior. O tartar leva, sen desvelar as cantidades, mostaza de Dijon, soia, vinagre de mazá, salsa picante e un chorro de aceite. Desbotan os refinados. Elixen o aceite de oliva virxe extra. “Miña nai pensaba que o mellor era o que tiña un monumento de Sevilla porque saía na tele. O meu favorito é o picual”.

   Comentan que as patacas da súa horta saben pero son pequeneiras porque a terra non está moi removida. Lamentan que os productores de Xinzo tiveron case que regalar os tubérculos durante o confinamento.  O terceiro bocado cheira a Escocia. Pataca rechea pull pork. Vai asada no forno durante case unha hora. “A cebola bota unha noite en vinagre para quedar encurtida”.  Leva canela, comino e un chorro  longo de viño branco.  A clave é o picante. “Gústame suar” recoñece o rapaz que comezou a experimentar na cociña de dous metros do Garum.

                                 

   Faltaba o doce. E aínda quedou descartado do pícnic o berberecho de Noia. Flan de requeixo das neves. O physalis dalle cor. “Pero é tan invasivo que casi nos arrepentimos de plantalo”. Recomendan ferver sempre o leite. Son fieis a unha cooperativa de Lalín que lles encanta.