miércoles, 16 de noviembre de 2016

Y crecieron los enanos

*Presentación en El Festival Cineuropa de Santiago
 de la película Les Ogres de Léa Fehner (13-11-2016)

*Entrega de un premio a Lola Dueñas 
por su versatilidad interpretativa




   Davai Theatre adapta a Chéjov.  Es, más bien, un circo delirante.  Una fábula entre ocas y vacas. Y sufro porque me toca.  Un drama con purpurina. Un arcoíris bajo las nubes.

   Ellos se encargan de todo. Montar y desmontar. Promocionar la función. Y del aburrido papeleo burocrático. Una vida ambulante, un sueño itinerante. Un devenir  frenético. Pasar de camping el año entero no suena tan cómodo. Ni divertido. Caravanas de coches amigos. Como si fuera un entierro.  “Un rebaño esperando a que nos digan que nos movamos”.

   Historias de amor y rencillas. Infidelidades y confabulaciones.  Los trapos sucios se lavan a la intemperie. “Que les den a los padres, no sirven para nada”. Pus entre bambalinas. Polvo bajo el felpudo. Subastas misóginas y escarnios patéticos.Vale todo.La vida profesional y la personal  van zurcidas con retales.  Payasos tristes.   Hay sufrimiento. Almas arañadas y luchas de egos.

   La española es la nueva del grupo.El punto exótico.Vino a substituir a una acróbata que sufrió una aparatosa caída. No mordió la manzana. No causó la Guerra de Troya. Pero lleva las culpas.

   Con instantes para reflexionar entre calada y calada. Nicotina para la encinta. Tiritas de alcohol. Para ellos el chiste es siempre el mismo. Pero han de aportar frescura al pueblo nuevo que visitan cada jornada.  Pero con la careta en su sitio al instante de subirse a las tablas.
   Los niños trabajan pero creen que juegan. Si se aburren roban algún bolso.  Educación en el descampado.  Aprendiendo antes de hora.


  El negocio se va a la ruina.No pueden separarse.Están alineados por los focos.Se necesitan los unos a los otros. Actuar es su droga, su necesidad.  Si uno la pifia pringan todos. La clase entera sin recreo.Cantemos. Suenen los acordeones. Cinturones listos. Hay que partir. Hay que seguir. 

viernes, 11 de noviembre de 2016

El perdón

Crónica del Brasil 3-0 Argentina (10-11-2016)
Goles de Coutinho, Neymar y Paulinho 

Los de Messi se complican mucho el pase al Mundial de Rusia
*Imágenes cortesía de diario La Prensa, El Confidencial y Goal.com


   Olía a drama. ¿Quién olvida el último día que la canarinha pisó Belo Horizonte? Un paredón ante el ejército de Löw. Hoy el campo era de minas. Rezamos por el capitán carioca del 70. El lateral derecho también vistió el cuatro. Ambas escuadras con precauciones.Orden y progreso.
   Los tres cromos de pundonor estaban repes. Y Mascherano, el más decisivo hace dos años, realizó hasta tres desplazamientos estériles. La orquesta pedía a gritos un enganche. Un violín. Banega no desabrochó la sudadera. Estiletes de marca pero desabastecidos y sin sed.  El Pipita, plomizo, no chutó al arco.Y El Kun,apenas un cambio de ritmo, ya aparece solo de revulsivo.
   Pudo haber golpe de timón si Fernadinho abandona el barco al minuto dieciséis. Dejara un ancla a Messi y luego impidió una contra de forma punible. La Pulga tenía un imán magnetizado a la medular. Apenas amedrentó los segundos previos a ejecutar los tiros libres. Sin socios.

     Solo disparó de lejos la albiceleste. Miranda y Marquinhos,que han ganado la carrera a Thiago Silva, inmaculados. Coutinho apareció una vez. Aceleración y golpeo al ángulo más distante. Ney, en su segundo aviso, mató con el remate raso que le caracteriza. La asistencia de Gabriel Jesús fue irrechazable.En el 45 duele más.Dos vagonetas de oro en Minas Gerais antes del reposo. Globos amarillos demasiado inflados quizá.El tanteo se quedó escaso tras el cambio de campo.

   Ney se encontró una autopista sin peaje. Motivadísimo. Funes Mori fue a su caza y debió irse a reflexionar a la ducha.El jefecito bufaba. Le tocaba ser el primero en la presión.Su sangre hervía al avistar tan distante a la gélida Rusia.Ya no le hacían gracia los trucos de Júnior. Olvidando ya el viaje-obsequio entre las nubes.   Argentina, como los aviones de papel, miraba al suelo.

   Centró Marcelo y el balón traspasó a un pusilánime Emmanuel Mas. Renato lo devuelve a zona de fuego y Paulinho activó el botón rojo de emergencia. Tite corrió, a su ritmo, toda la banda. Las ojeras de Bauza eran todavía más profundas.
   Los locales quisieron hacer más sangre. Pero el oficio de Zabaleta y la mala medición del samurái Firmino impidieron más humillación.  Cinco de cinco para Tite. Un bello horizonte. La albiceleste se juega su futuro el miércoles ante Colombia. Latir o jaque mate. Mate o café.


miércoles, 9 de noviembre de 2016

Ourense

*Camilo Franco, terceiro convidado 
ao Filocafé do Cgac deste curso (6-11-2016) 

   Camilo inaugurou o pantano. Deixou apreciar un cadro de Miguel Mosquera titulado Crucecita. Pero os que o coñecemos sabiamos que non se quedaría nunha contemplación estética. “Son un Franco. Estou moi orgulloso do meu apelido. Non engano a ninguén”.
   Sarcasmo tras sarcasmo. “Fago ironía en todo porque a realidade non me gusta nada. Non acepto o discurso como definitivo. Case sempre estou medio de costas sobre as cousas”. Fai un monigote de si.“Son bruto de tendencia primitiva.Non se me ocorren ideas.Son bastante bo copiando”. Cóstalle unha barbaridade retornar ó discurso plano. Pero mantén un diálogo case íntimo cos oíntes presentes.“Os artistas e os escritores son mellores cando non teñen que falar”.

   Viaxa as súas orixes. “Coa miña nai teño unha relación estupenda. Non así co meu pai, que traballaba na construcción. Dicía que eu era bastante feminino”.

   “Son de Ourense de toda a vida.O propio de alí é vivir noutro sitio.Samil foi construido por nós gran a gran. Temos outro sentido do humor.Á defensiva. Somos repunantes, así sin g”.

 “Non se pode ir pola vida descoñecendo Ourense”.Na súa cidade“medran poucas cousas salvo a barba e pelo do Santo Cristo da Catedral.É hippy. A relixión está feita de material sobrante”.

  “Temos a única monarquía civil da península.Os Baltar.A provincia máis cementada do mundo Chega a tódolos sendeiros como a cobertura telefónica. É porque sufrimos cos pes mollados”.


   E proseguiu co seu listado de chanzas sobre os seus paisanos. A Adolfo Domínguez  gustábanlle as teas que non pasasen polo ferro.   “A Xeración Nós eran dúas persoas que vivían no mesmo edificio pero en dous andares diferentes. Ambos en bata”. Tamén lembra ao artífice da novela ourensá máis universal. “Blanco Amor sufriu unha sociedade que o castigaba. Aínda no 93 o director dun instituto dixo que era un escritor con pecaditos”. E ninguén lle rebatiu.  

sábado, 5 de noviembre de 2016

Mundo Cela


Tributo a Don Camilo en el centenario de su nacimiento
(tras visitar sus exposiciones en la Biblioteca del Gaiás
y la Sede Afundación de Compostela)

*Artículo publicado en El Faro de Vigo (21-11-2016)

   Poliédrico y controvertido.Una almazuela de saberes.“El hombre no tiene una única cara sino muchas facetas con sus muchas aristas”.Se definía como bibliófilo,editor, barbudo y mal hablado. Como aficionado a la pintura colaboró con Picasso, Laxeiro, Antonio Saura o Borja de Pedro.

   Apasionado por la tauromaquia. Y ,como no pudo, se hubo de conformar con ser “torero de salón”. Así se definía por su humor ácido y satírico.A menudo con una pantalla desagradable.
   Un coleccionista patológico. Entre otras cosas, caricaturas y retratos. Era muy fetichista y egocéntrico. Tres paredes enteras muestran méritos y condecoraciones. Él se las ganó.

   Aprovechó su larga convalecencia por una tuberculosis pulmonar para leer. Durante años se ganó la vida como articulista. “Los mejor pagados a 50 duros. Resulta muy cruel esa cotidiana pelea por el garbanzo”. Para ejercer esa actividad periodística tenía que tener un carnet de la Asociación de Prensa. Le fue retirado cuando censuraron La Colmena ; “cuando Franco estaba enfermo me admitieron sin pedirlo”. Y eso que en la Guerra combatiera con los nacionales.
   Cuando ordena su “caos”preexistente para dedicarse al oficio de escritor exclamó “Se acabó el divagar”.Y,ya lo sabemos,se consolidó. “Su manera peculiar de escribir está más allá de lo local y lo nacional” declaró Torrente Ballester. Su obra sigue generando nuevas hermenéuticas.
   Pateó  la Alcarria, tierra de buen aceite y miel, en diez jornadas.El aventurero no sólo durmió en fondas. También al raso. Y revitalizó los libros de viajes, que parecían un género menor.
   En 1956 funda en Mallorca la Revista Papeles de Son Armadans.Incluso buscó una imprenta artesanal que componía las páginas con tipos móviles como en tiempos de Gutemberg. La colección abarca 266 números.Hubo monográficos dedicados a Miró, Gaudí, Picasso, Alberti, Valle Inclán o Rubén Darío. Y colaboraciones de Baroja,Lázaro Carreter,Cernuda o Blas de Otero.
   Su padre había encontrado una castaña en una playa de Foz. Al morir se la legó a su hijo pero el amuleto cayó y se partió en dos. Hubo de engarzarla en oro para conservar el objeto fetiche.


   Cela nos dejó huérfanos en 2002.Su despacho quedó congelado como él lo dejó. Desordenado.Un bodegón de naturaleza muerta.La morada que compró en 1979 se convirtió en su Fundación. “Casi un palacio, un espléndido caserón de sillería. Me gustaría que se acabase convirtiendo en una especie de museo para legarlo a mi país y agrupar allí una gavilla de recuerdos”.

jueves, 3 de noviembre de 2016

El enteco con barbas de chivo


El Colegio Fonseca de Santiago 
le dedica una exposición a 
RAMÓN MARÍA DEL VALLE-INCLÁN
por los 150 años de su nacimiento 
(inaugurada el 28-10-2016)



   Su particular fisonomía hizo correr ríos de tinta.“Su aspecto va gritando que es un artista”. Especialmente sus barbas de chivo. Luengas y fraileras.Nobles y caudalosas.Cara de Cristo Bizantino adornada con lentes, melena merovingia y enorme sombrero de guacho paraguayo. Cabellos grises, tez aguileña con grandes gafas de concha.  Él mismo participa en el análisis.“De rostro español y quevedesco,de negra guedeja”.Y se psicoanaliza.“Llevo sobre mi rostro cien máscaras de ficción. Yo mismo me desconozco y quizá estoy condenado a desconocerme siempre”.


   A final de siglo acudía a una tertulia con los sectores modernistas en una horchatería madrileña. Comienza una carrera brevísima como actor. Eso sí, su mujer será la prometedora actriz Josefina Blanco con la que tendrá cinco hijos. Pero en 1932 le interpone un pleito de divorcio.
  Pierde su brazo izquierdo en1899.Tras una acalorada discusión,Manuel Bueno le pega un bastonazo. Con la mala fortuna que se le clava en la piel el puño de la camisa. Se le infecta y deciden amputárselo. Estrena su primera obra teatral para financiarse un brazo ortopédico pero jamás lo usará. El debate sería si es émulo del manco de Lepanto o un egregio de tal magnitud.

   Fue muy coherente en sus gustos políticos. “Trabaja como una fiera y le queda tiempo hasta para hacerse carlista” señalaban en la revista satírica Gedeón. En la Primera Guerra fue partidario de los aliados. Incluso visita las fronteras francesas y hace un vuelo nocturno sobre el frente bélico. Lo invitaron a México para conmemorar el Centenario  de la Independencia y mostró su leal apoyo al presidente Álvaro Obregón. En suelo hispano se opuso a la dictadura de Primo de Rivera. En las elecciones republicanas del 31 se presenta como candidato por el Partido Radical pero no consigue acta de diputado. Según él ,por fraude.


   Su indómito carácter le jugó malas pasadas.Protestó por la concesión del Nobel a Echegaray cuyo teatro detesta.Rubén Darío lo analiza.“Parece un viejo Dios altanero y esquivo.Tengo la  sensación que siento y vivo a su lado una vida más intensa y más dura”. Por un rifirrafe en el Teatro Fontalba es condenado a pagar una multa y ha de pasar unos días en la Cárcel Modelo.
   Se presentó al Premio Fastenrath de la Real Academia Española con varias novelas, entre ellas Tirano Banderas. Declaran el concurso desierto y, enojado, afirma que es una institución reaccionaria, monárquica y anticuada. Maside dibujó esa frustración. No le faltaron condecoraciones. Fue presidente del Ateneo de Madrid y director de la Real Academia Española en Roma.

   Sus primeras dolencias de vejiga comienzan en 1913. En una década ya se habían agravado. Pasa, mermado, sus últimos diez meses en Santiago bajo la atención del doctor Villar Iglesias.


martes, 1 de noviembre de 2016

A cámara de Miguel




*Darío Villanueva considera "El Quijote"como unha obra precinematográfica

Conferencia facultade de Filoloxía da USC 
(24 de outubro de 2016)



   María do Cebreiro presentou a un  home de “traxectoria vizosa e marabillosa”.  Nos últimos anos abordou os vínculos entre literatura e cidade. Xa ten estudiado dabondo a Torrente, Vargas Llosa, Emilia Pardo Bazán ou Sánchez Ferlosio. Pero, ante todo, é un destacado cervantista como demostrou no seu discurso de entrada na RAE.


   Nas culturas analfabetas o oído leva á vista. O contrario ocorre no mundo trala invención da imprenta por Gutenberg.
   En Enrique V de Shakespeare hai un coro que fala cos espectadores para contarlles unha batalla. Pero, por ter unha escenografía pobre, solicítase á xente que potencie a imaxinación.
   Harold Bloom escribiu sobre Cervantes e Shakespeare. Atribúelles a primacía dos escritores occidentais desde o Renacemento ata agora.A poesía do Bardo ensina a falar con nós mesmos. Pero Quijote e Sancho se escoitan e manteñen receptividade. “Intercambian rifas ou opinións”.Ortega y Gasset percatouse que as palabras máis repetidas son“dixo”e“respondeu”.
   Cen escritores de cincuenta e catro países elixiron El Quijote no 2002 como a mellor obra de ficción da historia da humanidade.A enquisa fixérona o Instituto Nobel e o Club do Libro Noruego.

   Vargas Llosa dixo unha vez “Antes que nada Don Quijote de la Mancha é a imaxe. A dun fidalgo cincuentón embutido nunha armadura anacrónica e tan esquelético coma o seu cabalo acompañado por un campesiño basto e gordinflón montado nun asno”.

   Incluso Valle Inclán destacou a “visualidade” de El Quijote.Unha obra da que se elaboraron as primeiras ilustracións coñecidas incluso antes de que se publicara a segunda parte en 1614. Foi nunha festa alemana que celebraba o bautizo do herdeiro.

   Cervantes quería aproveitar os recursos do insólito, do peregrino. “El Quijote ten espectáculos de raíz barroca”, enredos con gran escenografía.

   A maioría das aventuras comeza con gritos que logo teñen que ser vistos. É que ver, mirar e todo o campo semántico dos ollos son trascendentais en tódalas peripecias do manchego.Apreciase esta redundancia no pasaxe de Doña Rodríguez do capítulo XLVIII.

   En El Quijote cúmprese aquel proverbio latino “Home son e nada humano é alleo a min". Hai metaficción pois cóntase unha historia e, á vez, como vai sendo contada.

   Demostrouse que en El Quijote hai un xermolo de relato curto. A modo de novela exemplar. Pero logo o de Alcalá percatouse do potencial que tiña para facer algo maior.

   As andainas do fidalgo aproveitaronse para facer espectáculos de lanterna máxica desde o XVIII.Logo adaptouse ó cinema.Calcúlase que máis de douscentas veces.Cervantes se adicaría máis a séptima arte co teatro, “un falso amigo do cine con máis limitacións”.


   Como en La Eneida hai moitos elementos precinematográficos.Cervantes resolve situacións con gags e imaxes dinámicas.O cabaleiro ve unha realidade quimérica e distorsionada, moi distinta do resto dos personaxes.A perspectiva de Sancho é máis fidedigna.

domingo, 30 de octubre de 2016

Palomequismo en Montero

*Conferencia de Xesús Alonso Montero
coa presencia de María Cebreiro e
Dolores Vilavedra (17-10- 2016)

Mes de Cervantes e Shakespeare na Facultade de Filoloxía da USC 


   “As augas de Alonso Montero viñeron salvar a miña vocación”afirma Dolores Vilavedra.Do mestre destaca a tese sobre Curros no 66,“un xesto e unha toma de posición”.E a sabedoría integral.“Non practica o monocultivo”.Estudou a Castelao,Lamas,Machado…

   Trala “encomiástica presentación” comeza o monólogo do cervantófono.“Quizais teña lido El Quijote á lus do candil unhas oito veces.Case sempre o teño na mesiña de noite”.

   No curso 47-48 gañou un concurso de Cervantes no Instituto Santa Irene de Vigo e lle regalaron Vida de Don Quijote y Sancho. Falaba de sanchificación de Quijote e quijotización de Sancho. “Agora teño un diálogo bronco con Unamuno, antes o tiña plácido”.

   No 59-60 sendo catedrático no Instituto Jorge Manrique de Palencia tiña que estar un ano con cada obra. O primeiro foi coa mítica obra de Cervantes. Outro con El villano y su rincón, Historia de las ideas estéticas ou Fábula de Polifemo y Galatea de Góngora. “Había días que explicaba dous versos”.

   Ó orador vigués sempre lle tira falar de ideoloxías.“Cando quería saber sobre o marxismo lía libros sobre o anticomunismo”. E engade “El Quijote quería resucitar a cabalería andante. Era un programa premarxista”. De feito cando Che Guevara marcha para Bolivia no 67 exclama “de nuevo mis talones sobre el costillar de Rocinante”.

   Deslumbrouno un libro de Santiago Montero Díaz publicado no 57, Cervantes, compañero eterno, termo que acuñara un escritor ruso.  No prólogo cita a Manuel Azaña, “a persoa máis detestada polo Réxime” que lle adicou grandes ensaios a Cervantes.

   Era un apaixonado mestre de historia antiga e das relixións. Lázaro Carreter dixo que tiña unha “inteligencia fastuosa”. Tamén admirado por Borobó ou Gonzalo Sobejano. O presidente da Real Academia Galega non agocha os vicios. “Rendiu un culto excesivo a Baco nas tabernas”.



   No 38 Montero Díaz cruzara a nado o Texo. Estivera refuxiado na embaixada,que el alcuma como alegación, de El Salvador.Viña do marxismo pero combatía contra a República. Quedou fascinado por Ledesma Ramos. Logo rompe co franquismo, non tanto co fascismo, e o Generalísimo o desterra en Almagro.


   Díaz impartiu a conferencia “quijotismo y palomequismo” en Oviedo que hoxe se loa. ¿Quen é Palomeque? Tense dito que a contrafigura é Sancho.  Juan Palomeque, alias El zurdo,é un personaxe esquecido. O venteiro aparece nos capítulos XVI e XVII. No XVIII o escudeiro di que quen o manteou foi Palomeque. Pero ten rasgos peiorativos este personaxe secundario con ribetes grotescos. Un adulador “incapaz del amor y la sonrisa” ou “vasija humana rebosada de zafiedad y rencor”. Palomeque é de natureza violenta como di a súa muller.Era afeccionado ós libros de cabalería. Tiña libros como Don Cirongilio de Tracia e de militares como O Gran Capitán ou Diego García de Pare-des. Canto más fantásticos máis se lle gustaban. Cría que eran historias reais porque eran autorizadas polo Consello Real.