miércoles, 6 de abril de 2016

Regalo os meus datos

Conferencia de Carlos Toural no Ateneo de Santiago
sobre as redes sociais


  Non recordo ninguén que impartira de pé toda a súa conferencia no Ateneo. As letras do proxector tatuáronse na súa faciana. O micro daba problemas.  Pasouse dabondo do tempo estipulado pero mantivo ao público divertido polo bo uso das anécdotas.
 
   Xa é vicedecano sen cumprir os 32.“Fun moi grande e de parto natural. Miña nai acórdase ben”. É natural de Palas de Rei. De San Cibrao se somos máis precisos, canda o Castelo de Pambre.  Era cliente da de Estebo, un ultramarinos que “funcionaba como un ágora moderno.” Todos acudían alí para ver a televisión ou comprar sopa de verdade. O tendeiro era o mellor informado do pobo. Se non acudías non saberías que tal carretera estaba cortada pola neve. Carlos cando morreu Estebo Carlos tivo que ir á competencia, a de Juliano, pero estaba a catro km.   Estas tendas eran redes sociais de manual.  “Facebook e Twitter son como o Airas Nunes e a Novena Porta”.
   É moi común ler na prensa como se demoniza ás redes sociais. “Non producen monstruos. Non son ferramentas do demo”. Sería como dicir que un coitelo é maligno cando o empregamos para untar manteiga.

   Por exemplo, o youtube converteuse no mellor adestrador dun keniata. Julius Yego quería adicarse o lanzamento de xabalina nun país que por tradición son todos atletas de fondo. Parece que adestramento en altura vai xerando xenéticamente corredores de elite. Burlábanse del porque era un deporte moi asociado a nórdicos, alemán e  á órbita da URSS. Por isa afinidade política tamén se formaron grandes campións en Cuba.  Yego estudiou a execución dos grandes lanzadores nos vídeos de internet. Chegou a ser campión do mundo en 2015.

   Pero coidado. Se non pagamos por algo somos o producto que está sendo vendido. “Queren máis os nosos datros que os nosos cartos”. Cada vez que Toural sube ó seu vehículo o gps sen preguntarlle xa lle indica os minutos que ten ata a súa casa e se o tráfico está despexado.

   Todos aceptamos as cookies ás presas para poder navegar con comodidade. Así permitimos ás redes interpretar o noso consumo na rede. A publicidade en internet segmenta a potenciais clientes. “En vez de ser un tiro ó aire vai entre cella e cella”.

   Apenas teñen uns dez anos de vida. É o boom sería dende hai catro anos. Incluso xa estamos no intre de empacho. “Necesitamos ser os primeiros en compartir algo”. Xera unha especie de histeria colectiva. Como aquel mozo que facía selfies coa cría do tiburón ata que morreu.

   O Whatsapp acelerou todo. De neno Carlos iba á hora da sesta a pescar camiñando tres kilómetros entre a lama. Levaba zapatillazos de regalo da súa nai. Agora se está coa caña e non lle contesta de contado xa chama axiña preocupada por si lle aconteceu algo.   Aposto a que hoxe son o único da sala sen este chat inmediato e controlador.

   Netflix ou Spotify foron capaces de covertir un producto nun servicio. Podes acceder a eles en calquera lugar e momento.

   Os novos dispositivos móviles teñen obsolescencia programada. Por iso cando foi por unha lavadora levou un consello da nai. “Compra a que quieras. Agora son todas unha merda”.

   As redes xeran colectivos que comparten vínculos e sentimento de pertenza. Roubáronlle hai pouco unha bicicleta de 4000€ no seu pobo.“Palas é unha curva”. Axiña alertou do sucedido nun foro de bicis. Ás tres horas un rapaz de Arzúa avisoulle que capturara ó ladrón e chamara á policía.  

   Nas redes sociais posicionamos o noso ego na comunidade. Queremos ter aceptación. Compartimos a vida en masa. Pero non aquelo no que pensamos que podemos ser rexeitados. “Todos nos damos palmaditas nas costas”. Se subimos unha canción de Justin Bieber sabemos que non gustará a todos. “As miñas redes sociais nunca van dicir algo distinto do que penso”. 

   Na actualidade somos na medida en que compartimos. Se lle conto a un colega que son experto ou forofo de algo e non hai probas nas redes quedarei como un mentireiro.   Contan que Dominguín pasou unha noite con Ava Gadner. O toureiro madrugou para marchar. ¿Onde vas? A contalo.

lunes, 4 de abril de 2016

O Dolmen de Dombate


   A Catedral do Megalitismo galego empezou a ser coñecida no XIX. Pondal dedicoulle un poema. En 1865 Murguía realiza a primeira descripción coñecida do dolmen. “Aquel recinto en el que descansaron durante siglos las nobles cenizas de los hombres de quien descendemos”. Salvador Parga Pondal fixo un estudio monográfico en 1924 e López Cuevillas o investiga no 27.

   A Deputación Provincial comprou os terreos en 1975. As primeras excavacións dirixidas por José María Bello terán que agardar ata a campaña de 1987-89.  O Plan Director de 1999 aportou un enfoque multidisciplinario.  O obxectivo era a posta en valor e a conservación. O estudio detectou un excesivo aporte de auga, constantes cambios de temperatura, gran exposición á luz. A estructura está hoxe climatizada. Estableceuse un sistema de ventilación controlado por domótica que evita os saltos térmicos. As visitas guiadas son de balde. Un luxo.
   Pero volvamos á orixe. Situémonos na Idade de Pedra, é dicir, no Neolítico. Aínda non coñecían os metais. Os dolmens solían ubicarse en áreas planas. No seu entorno próximo da Costa da Morte hai outros como o Dolmen de Rabós, en Vimianzo, ou a Arca da Piosa en Zas. Neste caso está a uns douscentos metros sobre o nivel do mar.  Baixaron do monte os ortostatos, pedras de grandes dimensións, arrastrándoas sobre troncos ou rodillos. Quizais tamén fixeron uso de bois.  Dombate era una cámara sepulcral. Un espacio de enterramento colectivo do grupo dominante de Chan de Borneiro. Ou sexa, un sepulcro colectivo exclusivo para as élites.

   Hai un Dolmen Pequeno, que é máis antigo e menos coñecido. Parece dun só uso.  É de cámara simple. O acceso é mediante un buraco en forma de funil na parte superior. Cando o estudiaron había restos de pegadas ou negativos de nove pedras. Na actualidade o arquitecto púxelle pedras para a réplica. O recheo fíxose co mesmo sedimento que extraeran. Non é frecuente que dous dolmens estén xuntos. Deixou de utilizarse cando se levantou o outro máis grande.

   Os residuos orgánicos de Dombate Antigo son landras, nabos e sebo de animais. Polo que podemos dicir que estaríamos ante un caldo duns 6000 anos.

   A mámoa que alberga ambos dolmens mide vintecatro metros de diámetro. O Dombate Recente foi construido cara o 3700 a.C.  É un dolmen de corredor. Orientado hacia ó sureste,ou sexa cara ao nacemento do sol no solsticio de inverno. Era o momento que marcaba o nacemento do ano novo. Puido utilizarse como templo solar. Os primeiros calendarios da humanidade.
 
   Consta de dezaoito pedras, oito na cámara e dez no corredor. As pedras teñen catro metros de altura. A mámoa que o rodea,protexida por unha caroza de pedras, servía de rampa para arrastrar as pedras. A tapa de arriba pesa unha barbaridade. ¡Seis toneladas! Pero aínda é máis pesada, case oito toneladas, a da cabeceira. A porta é unha lousa que se utilizou durante 800 anos.

   Non apareceron ósos porque o solar é ácido. O Castelo de San Antón de A Coruña conserva machados de pedra pulida, collares de azabache, cerámica…    Tamén apareceron láminas de sílex ou puntas de frecha de cuarzo. Un rico axuar de obxectos de prestixo social.

   As pinturas rupestres aguantaron 5000 anos baixo terra. Esa circunstancia axudou a conservalas. Non se trata de figuras humanas nin animais senón figuras xeométricas. Hai líneas rectas e ondulantes,zigzag, puntos e rombos formando mallas.  O negro conseguíase con carbón vexetal e o vermello con óxido de ferro. O blanco, que servía como lienzo, cunha arxila chamada caolín.  Para pintar empregaban as mans e tamén pinceis feitos con pelos de animais.


   A finais do IV milenio a.C. houbo un cambio de ritual en Dombate. Colocáronse entón na entrada vinte pezas talladas toscamente coñecidas como ídolos. Hai quen pensa que poderían representar a cada morto que enterraban. E tamén se descubriron restos de fogueiras, rituais quizais para incineracións. Tamén fosas de drenaxe para filtrar a auga dentro do dolmen.

   Hacia 2700 Dombate Recente é clausurado. Sen embargo, sábese que na Idade dos Metais alguén accedeu ao interior; pero entrou por arriba. Son os “campaniformes” os que irrumpen e vulneran este espacio sagrado a mediados de milenio. Estas xentes, cuia forma de enterramento solía ser as cistas individuais, depositaron unha pequena lámina de ouro.

lunes, 28 de marzo de 2016

Mirando al canal


Un recorrido turístico por Narbona

   Estamos en el País Cátaro. A treinta y tres minutos en tren de Carcasona. Poso los bártulos en la pensión que está a un palmo de la estación. El responsable trabaja parsimonioso. Es parco en palabras. No es feliz. Mi habitación, decorada sin gusto, tiene bidé y teléfono de rueda.

   Las casas de planta baja se protegen con alambradas. Las gárgolas de la Catedral de San Justo y San Pastor las gárgolas infunden terror gótico. En su interior pasa casi desapercibida una virgen negra.

   A pesar de ser el fin de hasta siete calles la Plaza del Foro está congelada en la inactividad. Para continuar la ambientación romana allí cerca, Rue Droite, hay una estatua de los sedientos Rómulo y Remo. Esa arteria muere en el Palacio de los Arzobispos. Bien visibles las banderas de Europa, Francia y de Occitania; nadie me sabe explicar si esos doce puntitos aluden a los doce apóstoles o a las tribus de Israel.  La plaza es ideal para tomar un vermú.  Hoy hay concentración de ciclistas. A apenas una docena de peldaños un tramito de la Vía Domitia, calzada que unía Italia con España en el II a. C. Los niños juegan inconscientes. Todo esto en una localidad que goza de unas galerías subterráneas romanas del siglo primero llamadas horreum.

   En las Ramblas  “Les Barques” montan los domingos un mercadillo de ropa. A la sombra de plataneras centenarias no faltan las terrazas. Hoy muchos aficionados sufren por los avatares de su selección de rugby.

   El Puente de los Marchantes une el centro con el barrio de Bourg.  Originalmente tenía siete arcos. A diferencia del afamado Ponte Vecchio aquí transitas por él sin percatarte. Has de verlo en perspectiva. Realmente solo dos edificios están suspendidos.  Al paseo de la otra orilla del Canal de la Robine, extensión independiente del río Aude,  se le conoce como Cours Mirabeau. Allí plantaron un Monumento a los caídos en las dos Guerras Mundiales.   La historia nació con el objeto de que no se repita lo evitable. Muy próxima la imponente fachada del Mercado de las Halles.
 
   Toca cena. Me la merezco. La joven camarera no fue a una clase de inglés.  Chauvinismo. Señalo con el dedo en la carta.Y disfruto mi filete de dorada con pesto, al que llaman ratatuille, salsa de tomate, nata y limón.  De postre un espumoso coulant de chocolate. Aún late su corazón de mermelada.  No hablo con la boca llena.


 

sábado, 26 de marzo de 2016

Más que álamos


Visita guiada para conocer la flora de la Alameda de Compostela

   El botánico Martín Souto nos explica las especies que habitan en la Alameda santiaguesa. Temática desconocida para mí más allá de una canción de Álex Ubago. Nuestro histórico parque se remonta medio milenio tras las donaciones del Conde de Altamira. Creció a partir de la Carballeira de Santa Susana. Esta iglesia es del XVII aunque su campanario es doscientos años más reciente. En este robledal, típico de Galicia y de la cornisa cantábrica, se celebró la feria de ganado desde inicios del siglo XIX hasta 1971.

   El roble es la especie más común de Galicia aunque cada día hay menos.A algún vanguardista se le ocurrió que un par de ellos atravesaran la nueva cafetería de diseño que ocupa el lugar de la antigua churrería.  Algunos otros tienen forma de tenedor o candelebro; esto se debe a que les cortaban ramas en altura para conseguir leña. Es lo que se conoce como desmochar. Pero los de la zona del Pombal son mucho más longevos.

   El primer árbol que vemos al cruzar el paso de peatones de Porta Faxeira es una secuoya, especie que puede llegar a unos cien metros de altura.

   Las tres avenidas que parten de la Estatua de las Marías están segmentadas por dos hileras de tilos, y camelias. Aunque el primero de frutos redondos es un plátano. Los bancos que los acompañan fueron fundidos en Sargadelos hace 130 años.

   El estanque de Méndez Núñez, así como la fuente del fondo, se remontan a los años treinta. Está bordeado por cedros. Tienen hojas duras porque se acostumbraron a aguantar el frío de la montaña; estos pertenecen a la variedad del Atlas; también hay otras del Líbano e Himalaya.  Los árboles retorcidos son sóforas, de la familia de las acacias, y las moreras. Casi dentro del estanque hay una cryptomeria o sugi, que no necesita podarse pues sufre enanismo.

   El tilo plateado es el más antiguo que se conserva en todo el parque. Los demás fueron replantados. Se encuentra muy próximo a la iglesia del Pilar.  En las proximidades del palco de la música crecen magnolias de flores blancas.
   Y junto a la escalinata de la fuente una especie que recuerda a mi viejo abeto artificial de Navidad. Se trata de una araucaria o pino chileno, que florece en áreas frías del Hemisferio Sur. Era parte de la dieta de los dinosaurios. Hay otro junto al Museo do Pobo Galego.     

   Cerca de la estatua de Pais Lapido hay rododendros. Especie de jardín similar a la azalea que prolifera en zonas frías y húmedas. En Escocia e Irlanda lo invadieron todo.  Allí cerca, junto a un pequeño estanquito, encontramos helechos que crecen a la sombra. Esta especie de palmeritas también fueron un manjar de tiempos prehistóricos.   
   Los setos podados de lonicera siguen formas geométricas al estilo de los parterres franceses. Los  olmos son un árbol de hoja caduca. Aquí encontramos varios con una enfermedad genética. Por ello crecen en horizontal como si fuesen una sombrilla.
   El boj que se encuentra en las cercanías de Rosalía tiene raquitismo. Por eso sus hojas se tiñeron de tonos amarillos. Evita Perón plantó un abeto en los paseos de la Herradura en 1947 cuando era primera dama de Argentina. La Perona está visiblemente inclinado a un costado. Con glamour.
   Cerca de la fuente blanquecina que hay en las cercanías de la estatua de la lechera hay unos árboles similares a los abetos. Nacen con las ramas hacia abajo, como en depresión, porque en muchos climas sufren la nieve. También hay un ginkgo, conífera caducifolia que es habitual en China. Estuvieron a punto de extinguirse pero tienen gran fortaleza para aguantar contaminación, nevadas… Sus hojas son en forma de abanico; en otoño tienen tonalidades amarillo limón.
   Los eucaliptos suelen ser desgarbados, con las hojas sólo en la copa. Llegaron a Galicia hace más de un siglo y pueden medir hasta cuarenta metros de altura. El de los enamorados sufre el ataque de un gorgojo. Se trata de un escarabajo que le roe las hojas.

viernes, 25 de marzo de 2016

El Hierro, la balsa de aceite

Vivencias de un viaje a la isla canaria en julio de 2006

   Recuerdo que a bordo del Ferry de Fred Olsen sentía un continuo mareo. Y que Nadal perdía contundentemente contra Federer la final de Wimbledon hasta que se cortó la emisión.

   Los cocineros de fin de semana parecían primitivos a primera vista. Los apodamos Darwin y Jesucristo. Nos deleitaron con un exquisito pollo a la brasa y una paella al aire libre.  Me desagradó el Clipper, bebida favorita de dos canariones como Valerón o Kira Miró.Las papas arrugás son como nuestros tradicionales cachelos pero cocidas en mucha sal, que se queda adherida a la monda. Forman un tándem perfecto con el mojo picón.  Y para desayunar gofio. Muchos niños canarios lo conocen desde el biberón.Se trata de una pasta hecha de millo. Se toma con leche y a veces lo acompañan de azúcar y cacao.

    Los isleños acondicionaron piscinas naturales a las que se accede por escalinatas desde las rocas.   Así se mitiga la bravura del mar.  Estas playas no conocen la arena. Se dificulta así la práctica de cualquier deporte y el tranquilo reposo en la toalla. Al menos para un godo.  El espacio más confortable es el cemento, cálido por el sol, en el puerto de Estaca.

   El hotel más pequeño del mundo, atestiguado por el libro Guiness de los récords está emplazado en la costa en un saliente de los acantilados. Su minimalismo atrae a turistas hasta el mes de octubre.

   El mirador de El Pinar no va más allá de lo bucólico y pastoril. El Lagartorio son cuatro vidrieras de bichos aletargados. El poblado de Guinea representa viviendas de diversas épocas históricas. 

   El Camino de Jinama es un continuo trasiego ladera abajo con piso irregular hasta llegar al pueblo de Frontera. El malgareo era una práctica habitual. Se trata de una crítica social a base de rimas, generalmente lanzada por gente con facilidad para camuflar su voz, hacia una persona importante; si el afectado se enteraba y subía en busca de venganza un cómplice del primero le avisaría por medio de silbidos para que emprendiese la huida.

   Nuestra segunda ruta fue menos dolorosa para los tobillos por ser menos escarpada y haber menos guijarros por el suelo.   A medio camino nos desviamos unos metros para contemplar y retratar el Árbol Garoé. La leyenda cuenta que la princesa Guarazoca traicionó a su pueblo por amor al contarle a su amado conquistador el secreto del árbol.  Los españoles pensaban antes que no había remedio para solucionar la sequedad que, por entonces, reinaba en la isla. Parece que el original se destruyó hacia el 1600 y su recambio actual sólo tiene un siglo de vida. La clave es que se haya en una zona donde recibe la neblina de los vientos alisios, fenómeno que se conoce como lluvia horizontal. Al chocar con las ramas deja caer unas gotitas contra el suelo que se filtran en el terreno y llenan unas albercas subterráneas.

martes, 22 de marzo de 2016

Pois que chova

Camiño dos Faros.
Vivencias da andaina de Malpica a Niñóns (20-3-2016)

   Cada vez somos máis trasnos. O día é gris, ameaza choiva. Escusas de cobardes. Frío ningún. Partimos con forza polo paseo de Malpica a carón da limpísima Praia Maior. Camiño de San Hadrián. Conta a lenda que foi quen esmagou unha das moitas serpes que había nas Sisargas. E dende aquela os réptiles non se deixaron ver máis por estas illas. Grande, Chica é a Malante conforman o arquipélago.

   Hai lama polas choivas dos últimos días. Piso un tacto esponxoso. Auga subterránea por baixo da tona. “¡A vella morta! Así lle chaman na miña terra.” Pola Praia de Beo non pasou o servizo de limpeza. O parque infantil está deixado da man de Deus.

   Uns namorados están agarimosos. Tropezan. Discuten. E camiñan por separado. Un homiño pasa o arado. Para o agricultor non hai Domingo de Ramos. Son todos de semente, abono e dedicación. De cando en vez cruzamos mananciais. Un pracer sonoro.

   Adestramento para Humor Amarillo. Na Praia de Seiruga é obrigatorio mollar os pés. Os xeonllos se atinas nunha poza. Está fría coma un carambelo. Non faltaron as verbas de consolo. “¡Isto é ideal para a circulación!” Alá imos todos a descalzar as botas. Aprendín do ano pasado que levar zapatillas é unha temeridade para as articulacións.

   A miña primeira parada foi no Bar Xan. E a derradeira. Visiono o partido matutino mentres tomo o xantar. Ás veces a cola do baño e dos callos tapona a meirande parte da pantalla. “Non sabía que había fútbol a estas horas”comenta unha dona. Hoxe non hai sesta. A loira que camiña tras de min fala moito; parece que todas as súas verbas levan erre.

   Trala Praia de Barizo ascendemos polo cráter do eucaliptal.Escenario dantesco para unha traxedia.  Nas pendentes sempre hai reagrupamentos. Cando son cara arriba o silencio é fúnebre. Hai que darlle ar ós pulmóns. No porto aquelas casetas con enreixado semellan un penal.

 
   Cumpríronse os pronósticos. Orballou de dúas a catro. Camiño detrás do home do paraugas verde. Debe levar o brazo dereito cargadiño.   Corredoiras de lama. As rochas teñen fendas. Máis que furnas parecen enrugas.No alto o vento fai de min un monicreque.Por iso xerminaron tan ben os eólicos no promontorio de Punta Nariga.   Algunha pedra zoomórfica. Case moais.  Fotografío en vertical a un rianxeiro. A proba para demostrarlle ós fillos que chegou ao faro. Construcción ben recente. Obra de César Portela hai vinte anos. O Atlante da proa non saiu das súas mans.  Nestas augas bravas desapareceu un pescador hai unha semana.

   En Niñóns os paxaros cantan ó advento da primavera. O camiño de frechas verdes remata nunha igrexa. ¿Linguaxe subliminal? 

jueves, 17 de marzo de 2016

Anatomía de Joyce


O autor Suso de Toro desmitifica o Ulysses

   “Lin Ulysses porque o tiña que facar polo meu crecemento como escritor” confesa Suso de Toro.  “Joyce é unha figura que se constitue como autor en solitario de forma admirable como Valle Inclán”. O autor irlandés, que peregrinou por Roma, París e por Trieste, sempre mantivo unha especial relación co seu país. Pero non escribiu en gaélico senón en inglés.

   Joyce parasitou a críticos como Ezra Pound e editores como a coñecida Librería Shakespeare and Company. O propio Samuel Becket foi o seu secretario. Un dos seus alumnos foi Italo Stevo, romancista xudeo que sen ter ambición de facer carreira literaria fai disfrutar ó lector. Ao rematar a magna obra Joyce alardeu “agora os críticos teñen traballo para cen anos”. Así pervertiu a relación cos seus lectores”.  Pero a súa obra foi máis un éxito de crítica e de mecenas que de público.

   Joyce fíxose famoso polo fluxo de conciencia. Hai parágrafos “sen puntos, pausas nin comas”. Pero cada capítulo do Ulysses ensaia unha cousa distinta. “Sempre me pareceu unha obra fallida” afirma categóricamente o galego.