sábado, 17 de octubre de 2015

O Cuco de Lourizán

Exposición sobre Montero Ríos no Pazo de Fonseca

   O home que Ramón Villares alcumou como o Segundo Apóstol naceu en 1832 na rúa dos Xazmíns. Abandonou o Seminario pero sempre será un católico practicante. Obtivo sobresaliente en bacharel e licenciouse en xurisprudencia con Premio Extraordinario. En 1860 gañou a cátedra de Disciplina Eclesiástica en Oviedo pero axiña conseguiu traslado para a Universidade de Santiago. Cinco anos despois foi a Universidade Central de Madrid.  
   Trala morte de Prim fixo un retiro temporal para adicarse á avogacía e docencia. Non aceptou a proclamación da I República. Durante a Restauración converteuse en líder liberal con “feudo clientelar”en Santiago. Foi contrario á Constitución de 1876. E durante os primeiros anos de Alfonso XII non o aceptaba porque consideraba que representaba a continuidade da inestable época isabelina. En realidade, era máis antiborbónico que antimonárquico. En 1881 regresa como deputado. Logo foi ministro de Fomento durante o goberno sagastino. Máis honores. En 1888 foi nomeado presidente do Tribunal Supremo e en 1889 senador vitalicio.

   Os pilares da súa ideoloxía son catolicismo e liberdade.O autor da lei de matrimonio civil sempre defendeu a separación de Igrexa e Estado. Durante a II Cuestión Universitaria, non aceptou o ensino confesional que se pretendía. Logo será vicerreitor da Institución Libre de Enseñanza que creou Giner de los Ríos. 

   En 1870 logrou,desde o seu cargo de ministro de Graza e Xustiza,a subvención que permitiría rematar a construcción do ferrocarril en 1873.A rede a xestionaría John Trullock, avó de Cela.

   Para o Tratado de París a rexente buscou “un patriota abnegado”. Era un cometido envelenado, moderar as negociacións da derrota. Declarou:“¿Quién mató al Meco? Todos lo matamos”.

   Loitou moito por recuperar a enerxía que perdera no XIX a súa cidade natal. Converteuse no Protector de Compostela. Invertiu aquí en edificios civiles con cartos de Madrid.  Conseguiu do Ministerio de Fomento a aprobación de proxecto de reforma do edificio da Universidade; o arquitecto basouse na Universidade de Budapest e incluíase unha alegoría obra do escultor compostelán Ramón Nuñez. Conseguiu que se implantase en 1882 a carreira de veterinaria, materia indispensable nunha rexión agrícola e gandeira;a primeira sede será desa Escola será no edificio de San Clemente pero a comezos do XX trasládase ao bordo da rúa do Hórreo.  Tamén se interesou pola creación dunha nova sede para o Colexio de Cegos e Xordomudos; as obras van de 1910 ata 1925 pero, a dicir verdade, case non foi ocupado polos seus inquilinos; foi cuartel, centro educativo, hospital e hoxe a Xunta de Galicia.

   A Exposición Rexional Galega celebrouse de xullo a novembro de 1909; aínda que promovida pola Liga dos Amigos de Santiago foi impulsada polo Prócer.  Colonizouse un espazo onde logo se implantaría a Cidade Universitaria. Se falou dos avances en ciencia, cultura, industria, comercio… Espertou o sentimento colectivo de identidade e conciencia galega.

   Celebrou as vodas de oro en 1912 no Pazo de Lourizán. A súa residencia de verán, de mobiliario rococó, tiña un escudo labrado en pedra que poñía as siglas “MR”e onde se representa un libro e unha pluma.Viñeron hópedes ilustres como Roselló ou a rexente María Cristina. Daquela escoitábase que o Xurisconsulto tiña as chaves das dispensas e da despensa.

 
   Finou o 12 de maio do 1914 en Madrid. O rei Alfonso XIII dispuso que os funerais se celebrasen na Basílica de San Francisco El Grande. Logo levaron o seu corpo por tren a Pontevedra e o enterraron na cripta de Lourizán.  A propia viuva, Avelina Villegas, chegou a solicitar a anulación do proxecto do emprazamento da estatua en Compostela; o motivo, as airosas disputas entre partidarios e detractores,que veían na escultura un símbolo do caciquismo. Outros crían que se profanaba a plaza.De esas polémicas antimonteristas debuxou Castelao.Venceu a cordura. Déronlle tamén o seu nome á rúa que daba incio por entón ó Ensanche nos Agros da Carreira.   

lunes, 12 de octubre de 2015

Miscelánea de María Solar

   Café con... María Solar
no Centro Socio Cultural de Santa Marta (8-10-2015)



   Hai un momento na vida na que se unen os puntos, ás veces aparentemente dispersos, da túa biografía.  O caso é que no medio da andaina non foramos capaces de velo. Unha filosofía que exprimiu Steve Jobs naquela mítica conferencia na Universidade de Stanford. María Solar trazou esa liña multicolor. Non ficou á espreita no medio da escada. Chanzo a chanzo. “Aos galegos danos vergoña presentar o noso traballo. Hai que vencer os medos”. Ter forza para petar en moitas portas. Como J.K.Rowling quen levou o seu Harry Potter a catorce editoriais.

   Aproveitou cada minuto. “Tiven épocas que me daba medo presentar un currículo porque era todo unha trapallada”. Muller de perfil renacentista.“Non estou dacordo co de quen moito abarca poco aprieta”. Profesional barroca.  Sempre ocupada e con varios frentes abertos.  De ciencias e letras. Que confía no poder da formación, non só a regrada. Cando era cativa quería ser presentadora, escritora, actriz e médico, como o irmán. “Superpeleona por natureza”.

   A súa nai de oitenta e seis anos é moi feminista “pero ela non o sabe”.   Tiña claro o futuro que quería para a súa filla. Independencia económica. É unha muller que sabe moitas lendas. Como aquela dos mouros que baixaban do Castro á Catedral por camiños subterráneos.

   Cando María ía ao curso de dobraxe andaba sempre ás présas.  “Un día metín a Manuel Manquiña por dirección prohibida”.    Logo, un mes traballaba moito, trescentas mil pesetas, e outro nada. Cando había westerns non chamaban ás rapazas. “En Gladiadores Americanos dobraba a dúas loitadoras, menos mal que non se enfrentaron na final”.

   Fixo a proba de locutora. Xa sabía modular cos micros, sen necesidade de berrar. Comezou nunha Radio Fórmula.“En Top 40 pagábanme todo en negro e por horas”. Acabou de directora de informativos a nivel autonómico. Aos vinteseis xa traballaba na Radio Galega. Un programa de verán con Carlos Blanco e Ana Romaní.   Oito anos no magazine As tardes da Galega. “O primeiro ano de Genma Nierga tivemos máis audiencia ca ela”. Unha gran escola pero que lle“quitou días de vida”. Traballaba de luns a venres e nas findes buscando temas.Máis tarde, “fun a única persoa que entrei no posto dun xubilado e este volveu”. Era Luis Rial.

   No 2002 fixo a primeira aparición na pequena pantalla. Era con Ana Kiro pero o “formato xa estaba moi trillado”. Pegoulle a tódolos paus.  No 2013 estivo nominada a Mellor Comunicadora nos Mestre Mateo polo programa ZigZag Diario; “alegreime polo triunfo de Fernanda Tabarés”. Agora conduce a Revista Fin de Semana. “Estou nerviosa na redacción, no directo relaxada” confesa. Aínda queda un soño por cumprir. “Facer un programa de noite con entrevistas, monólogos e banda de música en directo”.

   O seu período máis longo en paro foi no 2005. Sete meses. A desconexión. Ou non.  Xa colaboraba en prensa pero aproveitou para comenzar con contos infantís.  Era unha transición lóxica, inevitable. “Gústame a comunicación. Contar mundos reais e os que te imaxinas”. “Non me gusta que me chamen escritora serodia”. Nin tolera ben cando lle preguntan “¿Cando vas a dalo salto?”.  É unha opción para xente imaxinativa. Ás veces son aptos para tódolos públicos, “un neno pode ler unha aventura e o adulto interpretar outras claves.” Ainda que agora dase a casualidade de que ten no forno unha historia sobre infidelidades; polo tema ten que ser para maiores.

   Vou ter un irmán!!! levou un galardón moi especial,o Frei Martín Sarmiento que otorgan os propios cativos. Poñer un título non é doado. “O mellor que elexín foi O fillo do Pintamonas”. A mosca da tele mestura humor con bioloxía. Sí, “presentadora e bióloga como Ana Obregón”.

    A portada de As meigas de Lupa non é unha montaxe. É unha foto tirada no Pico Sacro; o fillo de Xabier Docampo fixo os bocetos necesarios ata conseguir que a chave con lazo que lanzaba ó ar o Premio Nacional de Literatura quedara á altura axeitada. “Fixéronme unha banda sonora gratis” e grandiosa coa participación de Achádego Teatro.

 
   “Escribo en galego por convicción e porque o fago mellor que en castelán. Pero quero que me lean en todo o mundo”.  “Dos libros con pasta dura vendes moitos menos”. Moitas das traducións as fai ela e as que non pode as revisa a fondo. “O máis difícil de facer un libro e meter ó lector na situación.” A súa filla Aldara, de dezaseis anos, xa tomou o camiño das letras. E non quere que pensen que ten a negra na casa.
   A fin do ano pasado gañou o Lazarillo. Cando cruzou o charco para acudir a Feria Internacional de Guadalajara levou un susto na aterrizaxe. Aterrorizada presumiu do seu premio co compañeiro de cadeira. Seica era un editor catalán que estaba a súa procura.  Polo mesmo motivo foi convidada a un almorzo no Palacio Real. “Chamaron de protocolo da Casa Real e pensei que era unha broma”. Na recepción de autores estaban Ansón, Boris ou Espido Freire.


 

miércoles, 7 de octubre de 2015

El caballete de Vincent

Una pincelada sobre la ciudad de Arlés


   Junto a la estación de ferrocarril los niños juegan al bádminton en el pabellón acristalado.  Salvo una pandilla de preadolescentes, de pelusilla incipiente por bigote, que fuman su primer pitillo en el mirador de los leones. La furia de este carnívoro protege el escudo de la ciudad.

 
   Por los muelles desangelados del Ródano cabalgan atletas sin prisa. En el hammam las horas de servicio a mujeres no coinciden, por supuesto, con la de los varones. Siguiendo el curso del río llego al Museo Réattu. En Noa Noa Gauguin jura amor eterno al exotismo primitivo de Tahití. La pinacoteca adquiere solera por exponer cincuenta y siete dibujos de Picasso. Retrató a su madre, a Matisse y su cosmos particular de mosqueteros y arlequines. El malagueño los donó a una ciudad a la que acudió buscando el espíritu Van Gogh y donde colmó su afición por las corridas.Parece mentira pero del pintor neerlandés solo se conserva en Arlés una carta manuscrita. Costó convencer a Gauguin para que viniese una temporada a bañarse del sol del Mediodía.


 


 
 
 (Los jardines del Hospital)
 

El puente decimonónico de Trinquetaille era más sugerente con aquella cubierta de hierro y cristal.  Los jardines del hospital siguen con la arcada pintada en blanco y amarillo, tal como Van Gogh los retrató.  También se desplazó a la necrópolis de Alyscamps. Quería captar el brillo arbóreo antes de la alopecia otoñal. Un boulevard tétrico entre sarcófagos. Un oasis camino de Compostela. Como amuleto esos dichosos frutos pegajosos no comestibles color pelota de tenis. Rompen en silencio las palomas en la huérfana capilla de San Honorat de hornacinas coronadas en concha. El célebre Café Nocturno fue sorbido en la Plaza del Foro. Frederic Mistral merece su estatua por ganar el Nobel, el mismo año que el olvidado Echegaray, por defender la lengua occitana. Busco en los menús mi ración de toro de la Camarga. El camarero de Manresa trabaja seis meses al año al destajo para luego homenajearse con grandes escapadas. Este año le toca China y el Himalaya. 
 
 
 
 
 
(Alyscamps) 
 
 






 

   La plaza de la República es muy ocre,le falta colorido. El obelisco se plantó en honor del rey Sol. Toda la paleta arcoiris se gastó en las vidrieras de la iglesia de Saint Trophime. Los capiteles restaurados de las columnas del claustro representan escenas del Nuevo Testamento. Una delicia. Por el ayuntamiento se accede a los Criptopórticos, tres galerías subterráneas donde se sustentaba el Foro.  Casi un túnel del talego.


   Los romanos de “Arelate” olvidaban sus preocupaciones asistiendo, además del Circo y Teatro, a combates de gladiadores, denominados munera, en las Arenas. En el medievo el anfiteatro se convirtió en muralla y en su interior se edificaron casas, que no se derribaron hasta el XIX. Aún hoy se celebran espectáculos de tauromaquia.

   Un artista contemporáneo corrigió un arco roto colocando cartones de leche y zumo. Anacrónico y original. En el mirador trasero de Notre Dame de la Major,amén de una pareja ensayando coreografías, se divisa la campiña y se distingue la torre vigía de la abadía de Montmajour.

                                                                                                            

domingo, 20 de septiembre de 2015

La Habana

Publicado en la sección "Periodismo Ciudadano"
de El Correo Gallego a página completa
 
Su nombre procede de uno de los jefes aborígenes en el momento de la llegada de los españoles. Esta ciudad de más de dos millones de habitantes también se conoció como la "llave de América", dadas sus ventajas estratégicas.
 
Multitud de personalidades de todos los tiempos se vieron atraídas por "la ciudad de las columnas", como así la conocía Carpentier. A mediados del XIX el nacionalista Garibaldi la visitó para concienciar de que la emancipación era algo posible.
 
Eça de Queirós, famoso por su manejo de la pluma, llegó a ser cónsul de Portugal en la Habana. En los años cuarenta fue lugar de recreo de millonarios americanos, tal es el ejemplo de Frank Sinatra.
 
El encanto de un malecón que no es más que un rompeolas, un quitamiedos de piedra asomado al mar. Os juro que me costó ver como un juego inocente, que lo era, el chapuzón de unos niños con una balsita. La pesca privada está prohibida no vayan a llegar confundidos a Florida.
 
Si una casa está en ruinas no hay prisa por arreglarla pues seguro que hay otra cerca de tiempos coloniales que le robara protagonismo. Patrimonio de la Humanidad sí, pero las cosas en Cuba marchan con calma.
 
 
 
La anciana canosa que calza deportivas y simula fumar un puro se hizo un hueco en la historia a la vera de la Bodeguita del Medio; anhela que la retraten para llevarse un peso pero yo aprovecho el bullicio para que sea gratis.
 
 
Seis pesos por un daiquiri en el Floridita me parece excesivo, por mucho Hemingway que fuese. Tampoco voy a gastar mi calderilla en alquilar un coche de caballos o un bici taxi, lo dejaré para mis "próximas" visitas a Sevilla y China respectivamente. Un retrato a rotulador en menos de un minuto me parece más entrañable, aunque mi silueta parezca la de un anciano.
 
 
La plaza de la Revolución no es más que una explanada vacía. ¡Como pega el sol aquí! Pues si vengo un primero de mayo tengo que compartir espacio con un millón de personas. La estatua a José Martí queda diminuta junto al obelisco, que proporciona vistas panorámicas de la ciudad. Más simbólico es el retrato metálico del Che en la fachada, que nadie dice que es del Ministerio de Industria, cuyo copywrite se llevarán los familiares de Alberto Korda.

El capitolio, de estilo neoclásico, nació en 1929 como palacio del dictador Machado. ¿Cuándo si no iba a servirles Estados Unidos como ejemplo? ¡ Hombre, aquí dentro también hay un kilómetro cero, como el de Madrid! Pueden presumir que la colosal estatua dorada de la República, por muy oscura que salga en mis fotos, está en el podio de las más altas del mundo bajo techo.
 
Uno no podía perderse la experiencia del Tropicana, el paraíso bajo las estrellas. Sus luminosos nos recuerdan que sigue vivo desde 1939. Ambiente muy fino, piscolabis de salados un tanto minimalista y vedettes con plumas moviendo las caderas. Pero eso de contemplar el espectáculo sentados me provoca alguna cabezadita.


 

viernes, 11 de septiembre de 2015

Nápoles indómito


   Treinta y una paradas entre Sorrento y la capital de la Campania.  Con Pompeya a medio camino. El Tren Circumvesubiano es un mosaico de sensaciones. Ponen un altavoz a todo trapo con canciones de hoy y de ayer. Popurrí. Luego pasan la gorra. El calor es asfixiante pero aquel buen hombre no vendió un solo abanico.  Un pícaro entra en el vagón para birlarle el móvil a una turista asiática y sale corriendo. Las esbeltas mujeres policía intentan ejercer la ley y el orden.

   Multiétnico barrio el que brota junto a la Estación Central y la Plaza Garibaldi. Comienza el baile de los trileros. Clima de desconfianza. Dos señoras me preguntan cómo funcionan las máquinas de comprar billetes. No me fío un pelo. Ya me ha crecido un caparazón de púas.

   En la cafetería hay un mostrador exclusivo de pagos y otro para ofrecer el servicio. Con el cappuccino acompañan un vaso de agua sin solicitarlo. Y un babá borracho de whiskie y nata.

   Ciudad con una personalidad arrolladora. Genial y polémica. Como el Pelusa. El día que muerda la lengua llegará el Apocalipsis. Con los limones de la región Diego daría mil toques con los ojos vendados .
 

   El Mercado de Pignaseca ofrece lo mejor del Mar Tirreno. Pez espada a doce euros kilo. Los calamares más grandes que vi nunca. Que me perdonen en Luarca. A la venta la sabrosa mozarela de búfala.  Por un euro me di un atracón de sandía. No soy de los que trago las pepitas. Pulcinella siempre consigue llevarse algo a la boca.



   El casco antiguo es viejo. Sucio, caótico y descuidado.  Y un goteo de excrementos caninos. El día que la Unesco lo declaró Patrimonio de la Humanidad debieron esconder el polvo bajo la alfombrilla.  Los vecinos del quinto no cuentan con ascensor. Pero tienen ingenio. Pescan la compra desplegando un cubo por la ventana  amarrado a una cuerda. Críos a pelotazos con la catedral que conserva la sangre de San Gennaro. Imitan el peinado de Hamsik. Gama de tatuajes.   En el hipogeo de Santa María delle Anime del Purgatorio ad Arco, la iglesia de las calaveras, se reza por las ánimas del purgatorio. Un ejemplo de las afamadas entrañas del subsuelo.

 
   Las fachadas muestran sus entrañas sin pudor. Las estatuas son pasto de los grafitis. Altavoz donde propagar la animadversión con Roma, los sueños de anarquía y las declaraciones de amor. Humberto de Saboya, con su mostacho rebosante, quiere intimidar pero se decolora. Sólo Dante, laureado poeta de nariz aguileña, es idultado; la reja de metro y medio ayuda.

   Compras en la Vía Roma, a la que todos conocen popularmente como Toledo, virrey español del XVI que la mandó construir. Hacen cola para un cartucho de patatas fritas y pescadito.  Pizza puttanesca suena bien. Con tomates, aceitunas, anchoas y alcaparras. Me orientan; medio metro para dos personas. Al toparse con el Castel Nuovo ya huele a mar.

   En cada paso de cebra un pulso. Los autos no paran jamás. Las motocicletas, con dos de paquete o perro, tienen más osamenta que nosotros.  ¡Qué el peperoncino nos proteja!

   Museos con sesión golfa. El Arqueológico, de color salmón, alberga, además de Esculturas Farnesianas, la mejor colección de mosaicos, pinturas y numismática de Pompeya. También son interesantísimas la muestra de Modigliani en el Ágora Morelli y de la Gran Guerra en el Palazzo Zevallos Stigliano.

   En la Plaza del Plebiscito cabalgan nuestro Carlos III, con menos melena que de costumbre, y su hijo Fernando. La basílica neoclásica de San Francesco di Paola imita al Panteón de Agripa.


   El Castel dell´Ovo, en el islote de Megaris, pudo recibió tal nombre por la leyenda de Virgilio que reza que hay un huevo mágico escondido en su interior. Si permanece intacto se evitarán las catástrofes. Se aprovecharon sus muros para montar una piscina natural. Sentado en una silla y con los pies a remojo. El agua, en los aledaños del puerto descomunal, es cristalina y templada.  Desde la fortaleza hay una fantástica panorámica de la bahía y la península de Posillipo. Los cañones apuntan a la urbe. Y el Vesubio manso de momento. Si les encanta jugar con fuego.

lunes, 7 de septiembre de 2015

Galicia é unha nasa

IX Edición de "Café con ..."
Organizado por Galantiqua y Mareiras Espacio de Arte
en el AC Palacio del Carmen


   Monterroso aporta solemnidade. O seu don. As perfomances xurden desde a II Guerra en Estados Unidos e se consagran co Movemento Fluxus. O que interesa é a interacción entre autor e público. É moi teatral, de posta en escena. Todas as artes poden coincidir e ninguna é inferior ás demais. A Escola Bauhaus enfatiza os obradoiros textiles e de marionetas.Non interesa o acto senón o proceso de execución. Hai espectadores que non están cómodos á expectativa, sen coñecer cando chega o fin.Poden tratar temas sensibles que violenten a nosa carga atávica.
   A artista sarda Mónica Mura síntese libre coas performances. “Podo estar triste,alegre, caerse algo…¡É como a vida mesma!”.Afincada en Compostela, sorprendeulle o sincretismo de santos con meigas.  A primeira vez que viu un hórreo pensou que era unha tumba familiar. “Os cruceiros en principio me molestaban,lles collín cariño e logo me pasaron desapercibidos”.  Enganchouse á terra onde a chuvia se mestura co pole, ás olas da Lanzada. Os castros lémbranlles os nuraghes.E as figas de azabache non son moi distintas das de coral vermello de Alghero.
 
   Rafa Quintía é rotundo. “Falar de pobos primitivos debería estar penado”. A tradición flue. Non é un fósil.É un bricolaxe, como os mitos de Lévi-Strauss. Hai que verse reflectido nos outros. Os bereberes do Atlas fan filloas e empanada, tocan o pandeiro e a gaita; e por si fose pouco, colgan trísceles nas portas e teñen dolmens,mámoas e petroglifos.  “Os galegos somos raros, peculiares e fronteirizos. Os que non saben si subimos ou baixamos son os demais. Facemos un análise DAFO en décimas de segundo”. Respondemos cunha pregunta para obter máis información.Somos un pobo que da o primeiro bico a carón dun cemiterio, que fala dos desaparecidos… Aquí o home vai vivir a parroquia da muller,que é a dona da facenda e soe ser, a diferencia de Euskadi, a que herda. “Todos vimos da aldea e o que di que non, peor para el”.

 
   Soledad Felloza sabe que as paisanas falan máis a gusto na cociña, “recuncho sagrado onde falan co corazón na man”.Escoita lendas de ninfas ou de Poemana, deusa dos cabalos. “A queimada é maravillosa, aínda que sexa un invento de hai cincuenta anos”. Ía levar ovos a Santa Clara pero o conxuro milagreiro conseguiu que non chovera pinga algunha nas dúas semanas do Festival Atlántica. A uruguaia teno claro; “cambiarei de marido, de Galicia non”.

miércoles, 2 de septiembre de 2015

El renacer de Compostela

*El profesor Domingo G. Lopo explica magistralmente
la resurrección de la ciudad de Santiago a final del siglo XIX
(Conferencias "¿A dónde vas peregrino?" en el Hostal de los Reyes Católicos)


   Santiago al final del XIX ya se articula como ciudad de servicios religiosos, universitarios y comerciales. Contrasta con Vigo y A Coruña donde ya proliferan  las actividades industriales.

   Se acometen una serie de innovaciones a caballo del XIX al XX. La primera vía férrea es de 1873 desde Cornes hasta el puerto de Carril. Pero no habrá conexión a Coruña hasta 1943.

   Antes había faroles de aceite. Pero eran constantes las quejas en la prensa local y por parte de los viajeros. El alumbrado será de gas desde 1871, veinte años más tarde que la ciudad herculina. La electricidad se instala desde 1902 a 1915.

   Se van enlosando las calles paulatinamente desde los años cuarenta del XIX hasta 1920. La gente acudía regularmente a las veinte fuentes de la ciudad, de las que dieciséis eran potables. En el consultorio se discute el asunto en 1917 y la traída de aguas se instala desde 1922.

   El hedor en calles tan céntricas como Toural, Orfas, Vilar ou Nova era insoportable. Por ello hacia 1910 se procede a la construcción del alcantarillado. Hasta los años treinta se criaba cerdo y ganado en la zona vieja. En San Clemente se tiraba el estiércol que otros recogían para abonar.  La Plaza de Abastos es de 1870-74.

   Desde 1847 había cementerio en la huerta de Santo Domingo. Pero se quedara obsoleto y se decide crear otro en el extrarradio. El camposanto Boisaca está ya finalizado en 1934.

   Las obras en la Facultad de Veterinaria van desde 1902 a 1915; es el actual edificio del Parlamento desde los ochenta. La Facultad de Medicina se finaliza en 1928. El complejo de Ciegos y Sordomudos, hoy sede de la Xunta de Galicia, se urbaniza de 1911 hasta los años veinte.

   Miguel Payá Rico fue cardenal entre 1875 y 1886. Fue el que ordenó la búsqueda de las reliquias que redescubrirán en 1879 López Ferreiro y José María Labín. La Bula Deus Omnipotens de León XIII verificó su autenticidad. Así, el rey Alfonso XII que ya visitara Santiago en 1877 regresa en el 81. Alfonso XIII vendrá dos veces, una de ellas en 1909 coincidiendo con la Exposición Regional.


   El Cardenal Martín de Herrera fomenta la reorganización de la cripta apostólica, que se reabre al culto en 1891. Desde 1909 se hacen peregrinaciones desde dentro de la diócesis.    

   Martín de Herrera cumplía ochenta años en 1915. Le encargaron a Mariano Benlliure que hiciera una placa conmemorativa, que aún hoy se aprecia en Platerías. El escultor valenciano también es el autor de la estatua de Montero Ríos, que muriera el año anterior, por mandato del alcalde Blanco Rivero. La obra permaneció doce años en la Plaza del Obradoiro, llamada entonces de Alfonso XII, y desde 1928 está en la Plaza de Mazarelos. El líder del Partido Radical había nacido en la rúa dos Xasmíns. Su labor fue tan valiosa que Ramón Villares llegó a hablar de “Ciudad de los dos Apóstoles” aprovechando una cita de La Casa de la Troya.  

   En el Año Santo de 1915 se cree que nos visitaron noventa y siete mil peregrinos, actualmente superamos los doscientos mil.  Entre ellos estaba Fernando María de Baviera y Borbón, que era caballero de la Orden de Santiago, que también se acerca en los años santos de 1920 y 26. 

   En los últimos años se ha recuperado en la Filmoteca de Lisboa una proyección de un peregrino portugués que nos visitó en 1915. Se aprecia como el veinticinco de julio sacaban en procesión a los patronos de las parroquias. Así, en la filmación se aprecia a San Miguel dos Agros, San Juan, que antes tenía una capilla en la girola de la Catedral, o San Andrés, con la cruz aspada.

   En la rúa del Vilar se destruyen algunos de los soportales en 1917. Se respetaron algunos para conservar el sabor a antigüedad. Suerte que en el ayuntamiento había algunas personalidades que sabían que el valor patrimonial de Santiago era su fuente de turismo. Así, eran muy estrictos con las normativas en cuanto a alineamiento de las casas, empedrado…